Soya İzoflavonları: Menopoz, Kemik, Meme Kanseri ve Tiroid Hakkında Kanıtlar

Kısaca

  • Soya, genistein ve daidzein gibi izoflavonlar içeren bir baklagildir; bu bileşikler zayıf östrojen benzeri etkiler gösterebilir.
  • Meta-analizlerde soya izoflavonlarının sıcak basmasını küçük ölçüde azaltabileceği bildirilmiştir.
  • EFSA, menopoz sonrası kadınlarda izoflavon takviyelerinin meme, rahim ve tiroid üzerinde olumsuz etki göstermediği sonucuna varmıştır.
  • Gözlemsel çalışmalar, gıda olarak soya tüketiminin meme kanserini artırmadığını göstermektedir; yüksek doz takviyeler için veriler daha sınırlıdır.
Bilimsel ad Glycine max
Familya Fabaceae
Kullanılan kısım Tohum (fasulye) ve izoflavon ekstreleri
Önemli bileşenler Genistein, daidzein, glisitein; yüksek kaliteli protein
Düzenleyici durum Gıda ve takviye; EFSA 2015 güvenlik değerlendirmesi

Soya, Doğu Asya’da binlerce yıldır tüketilen bir baklagildir; tofu, soya sütü, tempeh, miso ve edamame gibi gıdaların ana maddesidir. Türkiye’de daha çok soya yağı, soya kıyması ve işlenmiş gıdalarda katkı olarak tüketilir. Asya’da menopoz belirtilerinin ve bazı kanserlerin daha az görülmesi, soyaya yönelik bilimsel ilgiyi artırmıştır.

Menopoz belirtileri

2012’de yapılan bir meta-analiz (Taku ve ark.), günde ortalama 54 mg soya izoflavonunun sıcak basması sıklığını yaklaşık %20, şiddetini yaklaşık %26 azaltabileceğini bildirmiştir; bu etki hormon tedavisine göre çok daha küçüktür. Bazı kadınlar “equol” adı verilen etkin metabolit üretebilir; bu kişilerde etki daha belirgin olabilir. The Menopause Society, izoflavonların etkisinin küçük ve tutarsız olduğunu belirtmektedir (bkz. menopoz).

Kanıt düzeyi (sıcak basması): Sınırlı. Küçük etki.

Kemik ve kolesterol

  • Kemik: Menopoz sonrası kadınlarda kemik yoğunluğu üzerine sonuçlar karışıktır; kırık riskini azalttığı gösterilmemiştir (bkz. osteoporoz).
  • Kolesterol: Soya proteini LDL kolesterolü küçük ölçüde (%3–4) düşürebilir. ABD FDA, soya proteini kalp sağlığı beyanını yeniden değerlendirme sürecine almıştır.

Meme kanseri

Soyanın östrojen benzeri etkisi nedeniyle meme kanseri riskini artırabileceği endişesi uzun süre tartışılmıştır. Güncel kanıtlar:

  • Asya’da yapılan kohort çalışmalarında gıda olarak soya tüketimi daha düşük meme kanseri riskiyle ilişkilendirilmiştir.
  • Meme kanseri geçirmiş kadınlarda yapılan çalışmalarda ılımlı soya gıdası tüketimi, nüks veya ölüm riskinde artışla ilişkili bulunmamıştır. Amerikan Kanser Derneği, gıda olarak soyanın meme kanseri hastaları için güvenli olduğunu belirtmektedir.
  • Yüksek doz izoflavon takviyeleri için veriler sınırlıdır; meme kanseri geçirenlerin takviyeleri onkoloğa danışmadan kullanmaması önerilir.

EFSA değerlendirmesi

EFSA, 2015’te menopoz sonrası kadınlarda izoflavon takviyelerinin meme, rahim ve tiroid dokusu üzerinde olumsuz etkiye yol açtığına dair kanıt bulunmadığı sonucuna varmıştır. Menopoz öncesi kadınlar, meme kanseri geçirenler ve erkekler için veriler yetersizdir.

Tiroid

Soya, levotiroksinin emilimini azaltabilir; tiroid ilacı soya ürünlerinden ayrı alınmalıdır (bkz. tiroid ilaçları). İyot alımı yeterli olan sağlıklı kişilerde soyanın tiroid işlevini bozduğuna dair güçlü kanıt yoktur.

Diğer konular

  • Soya alerjisi: Özellikle çocuklarda görülen önemli besin alerjenlerinden biridir; etiketlerde belirtilmesi zorunludur.
  • Soya bazlı bebek mamaları: Yalnızca hekim önerisiyle (ör. galaktozemi) kullanılmalıdır; inek sütü alerjisinde ilk seçenek değildir.
  • Kan sulandırıcı kullananlar yüksek doz takviyeler için hekime danışmalıdır.

Sık sorulan sorular

Soya meme kanserine yol açar mı?

Gıda olarak soya tüketiminin meme kanseri riskini artırmadığı gösterilmiştir; yüksek doz takviyeler için veriler sınırlıdır.

Soya izoflavonları sıcak basmasına iyi gelir mi?

Meta-analizlerde küçük bir azalma bildirilmiştir; etki hormon tedavisine göre çok daha küçüktür.

Tiroid hastaları soya yiyebilir mi?

Yiyebilir; ancak levotiroksin soya ürünlerinden ayrı alınmalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • EFSA ANS Panel (2015) — Menopoz sonrası kadınlarda izoflavon içeren takviyelerin risk değerlendirmesi
  • Taku K. ve ark. (2012), Menopause — Soya izoflavonlarının sıcak basmasına etkisi: Meta-analiz
  • Shu X.O. ve ark. (2009), JAMA — Soya gıdası alımı ve meme kanseri sağkalımı
  • Amerikan Kanser Derneği — Soya ve kanser riski bilgilendirmesi

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık