Osteoporoz (Kemik Erimesi): Risk Faktörleri, Önleme, Beslenme ve Egzersiz

Kısaca

  • Osteoporoz, kemiklerin zayıflayarak kolay kırılır hale geldiği, genellikle kırık olana kadar belirti vermeyen bir hastalıktır.
  • Menopoz sonrası kadınlar, ileri yaş, düşük vücut ağırlığı, sigara, alkol ve uzun süreli kortizon kullanımı başlıca risk faktörleridir.
  • Yeterli kalsiyum, D vitamini ve protein, ağırlık taşıyan egzersiz ve düşmelerin önlenmesi temel önlemlerdir.
  • Kırık riski yüksek kişilerde kırıkları önlediği kanıtlanmış ilaç tedavileri mevcuttur.

Osteoporoz, kemik kütlesinin azaldığı ve kemik yapısının bozulduğu, bunun sonucunda kemiklerin kolayca kırılabildiği bir hastalıktır. Dünyada 50 yaş üstü her üç kadından biri ve her beş erkekten biri hayatı boyunca osteoporoza bağlı bir kırık yaşayabilir. Kalça kırıkları, özellikle yaşlılarda ciddi sakatlık ve ölüm riskiyle ilişkilidir.

Sessiz bir hastalık

Osteoporoz çoğu zaman bir kırık oluşana kadar belirti vermez. Boy kısalması, sırtta kamburlaşma ve ani başlayan sırt ağrısı (omurga kırığı belirtisi) bazen ilk işaretler olabilir. Tanı, kemik mineral yoğunluğu ölçümü (DEXA) ve kırık riski değerlendirmesiyle konur.

Risk faktörleri

  • Kadın cinsiyet, özellikle menopoz sonrası; erken menopoz,
  • İleri yaş,
  • Ailede kalça kırığı öyküsü,
  • Düşük vücut ağırlığı,
  • Sigara ve fazla alkol,
  • Uzun süreli kortizon (glukokortikoid) kullanımı,
  • Romatoid artrit, çölyak, hipertiroidi, erken menopoz gibi hastalıklar,
  • Hareketsiz yaşam, yetersiz kalsiyum ve D vitamini,
  • Bazı ilaçlar (bazı antiepileptikler, uzun süreli mide koruyucular, aromataz inhibitörleri).

Önleme

Beslenme

  • Kalsiyum: Öncelikle süt ürünleri, tahin, kalsiyumlu maden suyu ve yeşil yapraklı sebzeler gibi besinlerden (bkz. kalsiyum).
  • D vitamini: Eksiklik varsa hekim tarafından tamamlanmalıdır (bkz. D vitamini).
  • Protein: Yeterli protein alımı kemik ve kas sağlığı için önemlidir.
  • Aşırı tuz, kafein ve alkolden kaçınma.

Egzersiz

Yürüyüş, merdiven çıkma, dans gibi ağırlık taşıyan egzersizler ve direnç (kuvvet) egzersizleri kemik yoğunluğunu korumaya yardımcı olur. Denge egzersizleri (tai chi gibi) düşme riskini azaltır. Osteoporozu olan kişiler, omurgayı aşırı büken egzersizler konusunda fizyoterapistten destek almalıdır.

Düşmeleri önleme

  • Evde kaygan halılar ve kablolar gibi engelleri kaldırmak, yeterli aydınlatma sağlamak,
  • Banyoda tutunma barları ve kaymaz paspas kullanmak,
  • Görme kontrollerini yaptırmak,
  • Baş dönmesi yapan ilaçları hekimle gözden geçirmek.

Bitkisel ürünler ve takviyeler

Soya izoflavonları, kırmızı yonca, at kuyruğu (silika) ve K2 vitamini gibi ürünlerin kırık riskini azalttığına dair güvenilir kanıt yoktur. Kemik sağlığı takviyeleri ilaç tedavisinin yerine geçmez.

İlaç tedavisi

Kırık riski yüksek kişilerde bifosfonatlar, denosumab ve kemik yapımını uyaran ilaçlar gibi, kırıkları önlediği büyük çalışmalarla kanıtlanmış tedaviler mevcuttur. Tedavi kararı, kemik yoğunluğu ve kırık riski değerlendirmesine göre hekim tarafından verilir.

Sık sorulan sorular

Osteoporoz belirti verir mi?

Genellikle kırık olana kadar belirti vermez. Risk faktörleriniz varsa hekiminizle kemik yoğunluğu ölçümünü konuşun.

Kemik erimesini önlemek için ne yapmalıyım?

Yeterli kalsiyum, D vitamini ve protein, ağırlık taşıyan egzersiz, sigaradan kaçınma ve düşmeleri önleme temel önlemlerdir.

Bitkisel ürünler osteoporozu önler mi?

Kırık riskini azalttığı kanıtlanmış bitkisel ürün yoktur.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Uluslararası Osteoporoz Vakfı (IOF) — Hasta bilgilendirme kaynakları
  • Kanis J.A. ve ark. (2019), Avrupa postmenopozal osteoporoz kılavuzu, Osteoporosis International
  • Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği — Metabolik kemik hastalıkları kılavuzu
  • Dünya Sağlık Örgütü — FRAX kırık riski değerlendirme aracı

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık