GETAT Nedir? Türkiye’de Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamalarının Yasal Çerçevesi

Kısaca

  • Türkiye’de geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamaları, 2014’te yürürlüğe giren GETAT Yönetmeliği ile düzenlenmiştir.
  • Yönetmelik kapsamındaki uygulamalar yalnızca ilgili sertifikaya sahip hekimler (bazı yöntemlerde diş hekimleri) tarafından, izinli sağlık kuruluşlarında yapılabilir.
  • Bir yöntemin yönetmelikte yer alması, her hastalıkta etkili olduğu anlamına gelmez; birçok yöntemin bilimsel kanıtı sınırlıdır.
  • Yetkisiz kişilerce, izinsiz yerlerde yapılan uygulamalar hem yasa dışıdır hem de enfeksiyon ve yaralanma riski taşır.

Hacamat, sülük, akupunktur, kupa, fitoterapi gibi uygulamalar Türkiye’de uzun yıllar boyunca düzensiz bir şekilde, çoğu zaman sağlık eğitimi olmayan kişilerce yapıldı. Bu durumun yol açtığı enfeksiyon, yaralanma ve tedavi gecikmesi sorunları üzerine T.C. Sağlık Bakanlığı, 2014 yılında Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği’ni yayımladı. Bu rehber, yönetmeliğin genel çerçevesini ve hasta olarak bilmeniz gerekenleri özetler. Mevzuat değişebileceğinden güncel bilgi için Sağlık Bakanlığı’nın resmi kaynaklarına başvurunuz.

Yönetmelik kapsamındaki uygulamalar

Yönetmelikte yer alan uygulamalar şunlardır:

  • Akupunktur
  • Apiterapi (arı ürünleriyle uygulama)
  • Fitoterapi
  • Hipnoz
  • Sülük uygulaması (hirudoterapi)
  • Homeopati
  • Kayropraktik
  • Kupa uygulaması (hacamat dahil)
  • Larva uygulaması (maggot tedavisi)
  • Mezoterapi
  • Proloterapi
  • Osteopati
  • Ozon uygulaması
  • Refleksoloji
  • Müzikterapi

Kimler uygulayabilir?

Yönetmeliğe göre bu uygulamalar, Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanmış eğitim programlarını tamamlayarak uygulama sertifikası almış hekimler tarafından yapılabilir. Bazı uygulamalarda diş hekimleri de kendi alanlarıyla sınırlı olarak sertifika alabilir. Uygulamalar ancak Bakanlıkça izin verilmiş uygulama merkezleri ve ünitelerinde yapılabilir. Hekim dışı sağlık meslek mensupları, ancak sertifikalı hekimin gözetiminde ve yönetmeliğin izin verdiği ölçüde bazı uygulamalarda yardımcı olabilir.

Yetkisiz uygulamalar: Berber, kuaför, güzellik salonu, ev veya iş yerlerinde, sertifikasız kişilerce yapılan hacamat, sülük, ozon ve benzeri uygulamalar yasal değildir. Bu tür uygulamalar hepatit B, hepatit C ve HIV gibi kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar, yara enfeksiyonları, kanama ve yaralanma riskleri taşır.

“Yönetmelikte var” = “etkili” değildir

Bir uygulamanın yönetmelikte düzenlenmiş olması, onun her hastalıkta etkili veya bilimsel olarak kanıtlanmış olduğu anlamına gelmez. Yönetmeliğin temel amacı, bu uygulamaların güvenli koşullarda ve yetkin kişilerce yapılmasını sağlamaktır. Uygulamaların bilimsel kanıt düzeyleri birbirinden çok farklıdır:

  • Akupunkturun bazı kronik ağrı türlerinde etkili olabileceğini gösteren çalışmalar vardır; ancak birçok endikasyon için kanıt yetersizdir.
  • Homeopatinin plasebodan farklı bir etkisi olduğunu gösteren güvenilir kanıt yoktur; bu sonuç Avustralya Ulusal Sağlık ve Tıbbi Araştırma Konseyi’nin (NHMRC) kapsamlı değerlendirmesinde de vurgulanmıştır.
  • Hacamat ve kupa uygulamalarının birçok iddia edilen kullanımı için güçlü kanıt bulunmamaktadır.

Tamamlayıcı mı, alternatif mi?

“Tamamlayıcı” ifadesi, bu uygulamaların modern tıbbi tedavinin yanında kullanılabileceğini ifade eder. Kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanılması (alternatif tıp olarak) ciddi sonuçlar doğurabilir. Araştırmalar, kanıtlanmış kanser tedavilerini reddederek yalnızca alternatif yöntemleri seçen hastalarda ölüm riskinin belirgin şekilde arttığını göstermiştir.

Hasta olarak bilmeniz gerekenler

  1. Uygulamayı yapan kişinin hekim olduğunu ve ilgili GETAT sertifikasına sahip olduğunu sorun.
  2. Uygulamanın Bakanlıkça izinli bir merkezde yapıldığından emin olun.
  3. Tek kullanımlık malzeme kullanıldığından emin olun.
  4. Uygulamanın olası faydaları, riskleri ve kanıt düzeyi hakkında bilgi alın; aydınlatılmış onam hakkınızı kullanın.
  5. Mevcut tedavilerinizi hekiminize danışmadan bırakmayın.
  6. Kan sulandırıcı kullanımı, kanama bozukluğu, hamilelik, bağışıklık sistemi hastalıkları gibi durumlarınızı mutlaka bildirin.

Sık sorulan sorular

GETAT kapsamındaki uygulamaları kimler yapabilir?

Sağlık Bakanlığı onaylı eğitimi tamamlayarak sertifika almış hekimler (bazı uygulamalarda diş hekimleri), izinli uygulama merkez ve ünitelerinde yapabilir.

Hacamat yasal mı?

Hacamat (kupa uygulaması) yönetmelik kapsamındadır ve yalnızca sertifikalı hekimlerce izinli merkezlerde yapılması yasaldır. Yetkisiz kişilerce yapılan uygulamalar yasa dışıdır ve enfeksiyon riski taşır.

GETAT uygulamaları hastalıkları tedavi eder mi?

Bir uygulamanın yönetmelikte yer alması etkinliğinin kanıtlandığı anlamına gelmez. Kanıt düzeyleri yönteme ve hastalığa göre çok farklıdır; kanıtlanmış tedavilerin yerine kullanılmamalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • T.C. Sağlık Bakanlığı — Geleneksel ve Tamamlayıcı Tıp Uygulamaları Yönetmeliği (Resmî Gazete, 27 Ekim 2014)
  • T.C. Sağlık Bakanlığı, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü — GETAT Daire Başkanlığı duyuruları
  • NHMRC (Avustralya, 2015) — Homeopatinin etkinliğine ilişkin bilgi notu
  • Johnson S.B. ve ark. (2018), alternatif tıp tercihi ve kanser sağkalımı, Journal of the National Cancer Institute

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık