Kırmızı Yonca: Menopoz İçin İzoflavonlar, Kanıtlar ve Hormona Duyarlı Durumlarda Dikkat

Kısaca

  • Kırmızı yonca, Türkiye’de çayırlarda yaygın olan ve izoflavon adı verilen fitoöstrojenler içeren bir bitkidir.
  • Menopozda sıcak basması üzerine yapılan meta-analizlerde küçük ve tutarsız etkiler bildirilmiştir.
  • Östrojen benzeri etkileri nedeniyle hormona duyarlı kanser öyküsü olanlar, gebeler ve emzirenler kullanmamalıdır.
  • Kumarin türevleri içerdiğinden kan sulandırıcı kullananlarda teorik kanama riski vardır.
Bilimsel ad Trifolium pratense
Familya Fabaceae (baklagiller)
Kullanılan kısım Çiçek başları (ve izoflavon ekstreleri)
Önemli bileşenler İzoflavonlar (biokanin A, formononetin, genistein, daidzein), kumarinler
Düzenleyici durum Takviye; EMA’da menopoz için monografi yok

Kırmızı yonca, Türkiye dahil Avrupa ve Asya’da çayırlarda ve meralarda yetişen, pembe-mor çiçekli bir baklagildir. Hayvan yemi olarak yetiştirilir ve toprağı azotla zenginleştirir. Halk arasında öksürük ve cilt sorunlarında kullanılmıştır. Günümüzde ise izoflavon içeriği nedeniyle menopoz takviyelerinde yer alır.

İzoflavonlar ve fitoöstrojenler

İzoflavonlar, yapısal olarak östrojene benzeyen ve vücuttaki östrojen reseptörlerine zayıf şekilde bağlanabilen bitkisel bileşiklerdir. Kırmızı yonca, soyadan farklı olarak biokanin A ve formononetin içerir; bunlar vücutta genistein ve daidzeine dönüşür (bkz. soya izoflavonları).

Kanıtlar

  • Sıcak basması: 2015’te yapılan bir meta-analiz (Ghazanfarpour ve ark.), kırmızı yonca ekstrelerinin sıcak basması sıklığında küçük bir azalma sağlayabileceğini, ancak bunun klinik önemi tartışmalı olduğunu bildirmiştir. Cochrane’in fitoöstrojenler derlemesi (2013), kırmızı yonca ekstrelerinin sıcak basmasını tutarlı biçimde azalttığına dair kanıt bulamamıştır.
  • Kemik ve kolesterol: Küçük çalışmalarda kemik yoğunluğu ve kolesterol üzerine sınırlı ve tutarsız etkiler bildirilmiştir.

Kanıt düzeyi: Zayıf-tutarsız.

Güvenlik

Kısa süreli kullanımda genellikle iyi tolere edilir; baş ağrısı, bulantı, döküntü ve kas ağrısı bildirilmiştir. Uzun süreli kullanımın rahim iç zarı ve meme dokusu üzerine etkileri konusunda yeterli veri yoktur. 3 yıllık bir çalışmada meme yoğunluğunda artış görülmemiştir; ancak kesin sonuç için veriler sınırlıdır.

Kimler kullanmamalı?

  • Meme, rahim veya yumurtalık kanseri öyküsü olanlar ve endometriozis gibi hormona duyarlı durumları olanlar (onkolog veya jinekoloğa danışmadan),
  • Gebeler ve emzirenler, çocuklar,
  • Kanama bozukluğu olanlar ve ameliyat olacaklar,
  • Protein S eksikliği veya pıhtı öyküsü olanlar.

Etkileşimler

  • Kan sulandırıcılar: Kumarin türevleri nedeniyle teorik kanama riski (bkz. kan sulandırıcılar).
  • Tamoksifen ve aromataz inhibitörleri: Etkisini azaltabilir; meme kanseri tedavisi görenler kullanmamalıdır.
  • Doğum kontrol hapları ve hormon tedavisi: Etkileşim olasılığı (bkz. doğum kontrol hapı ve bitkiler).

Hekime başvurun: Menopoz sonrası vajinal kanama, memede kitle veya meme başı akıntısı gibi belirtilerde mutlaka hekime başvurun. Sıcak basması için kanıtlanmış tedavi seçeneklerini hekiminizle konuşun.

Sık sorulan sorular

Kırmızı yonca menopoza iyi gelir mi?

Meta-analizlerde küçük ve tutarsız etkiler bildirilmiştir.

Kırmızı yonca östrojen gibi mi davranır?

İçerdiği izoflavonlar östrojen reseptörlerine zayıf şekilde bağlanabilir; bu nedenle hormona duyarlı durumlarda dikkat gerekir.

Kan sulandırıcı kullanırken kırmızı yonca alınır mı?

Teorik kanama riski nedeniyle hekime danışmadan kullanılmamalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Lethaby A. ve ark. (2013), Cochrane — Menopoz vazomotor belirtilerinde fitoöstrojenler
  • Ghazanfarpour M. ve ark. (2016), Journal of Obstetrics and Gynaecology — Kırmızı yonca ve sıcak basması: Meta-analiz
  • ABD NCCIH — Kırmızı yonca bilgi sayfası
  • Powles T.J. ve ark. (2008), Menopause International — Kırmızı yonca izoflavonları ve meme yoğunluğu: 3 yıllık RCT

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık