Kısaca
- Yaygın kaygı bozukluğu, en az 6 ay süren, kontrol edilmesi güç ve birçok konuya yayılan aşırı endişe ile karakterizedir.
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT), etkinliği en iyi kanıtlanmış tedavilerdendir; bazı ilaçlar da etkilidir.
- Kafein ve alkol kaygı belirtilerini artırabilir; düzenli egzersiz ve uyku belirtileri azaltabilir.
- Bitkisel ürünler için kanıtlar sınırlıdır; kava karaciğer hasarı riski taşır ve benzodiazepin benzeri yatıştırıcıların kontrolsüz kullanımı bağımlılık yapar.
Kaygı, tehlikeye karşı verilen doğal ve koruyucu bir tepkidir. Ancak kaygı aşırı, sürekli ve kontrol edilemez hale geldiğinde ve günlük yaşamı etkilediğinde bir kaygı bozukluğu söz konusu olabilir. Yaygın kaygı bozukluğu, en sık görülen kaygı bozukluklarından biridir.
Belirtiler
En az 6 ay boyunca, çoğu gün:
- İş, sağlık, aile, para gibi birçok konuda aşırı ve kontrol edilmesi güç endişe,
- Huzursuzluk, gerginlik, kendini diken üstünde hissetme,
- Kolay yorulma,
- Konsantrasyon güçlüğü, zihnin boşalması,
- Sinirlilik,
- Kas gerginliği, baş ve boyun ağrıları,
- Uyku sorunları.
Çarpıntı, terleme, mide şikâyetleri ve sık idrara çıkma gibi bedensel belirtiler de eşlik edebilir. Tiroid hastalıkları, bazı ilaçlar ve kafein kaygıya benzer belirtiler yapabileceğinden hekim değerlendirmesi önemlidir.
Tedavi
- Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Endişe döngülerini ve kaçınma davranışlarını hedefleyen, etkinliği güçlü kanıtlarla desteklenen bir psikoterapidir. İngiltere NICE, yaygın kaygı bozukluğunda basamaklı bakım yaklaşımı ve BDT temelli müdahaleleri önermektedir.
- İlaç tedavisi: Bazı antidepresanlar (SSRI ve SNRI grupları) yaygın kaygı bozukluğunda ilk seçenek ilaçlar arasındadır. Benzodiazepin grubu yatıştırıcılar kısa süreli kullanılabilir; ancak bağımlılık riski nedeniyle uzun süreli kullanımları önerilmez. İlaç kararı psikiyatrist tarafından verilir.
Kendi kendine yardım
- Nefes ve gevşeme egzersizleri (bkz. stres yönetimi ve nefes egzersizleri),
- Farkındalık temelli uygulamalar (bkz. farkındalık),
- Düzenli fiziksel aktivite: Meta-analizler, egzersizin kaygı belirtilerini azalttığını göstermektedir.
- Kafeini azaltmak: Kafein çarpıntı, huzursuzluk ve uykusuzluğu artırabilir (bkz. kafein ve uyku).
- Alkolden kaçınmak: Alkol kısa süreli rahatlama sağlasa da ertesi gün kaygıyı artırır ve bağımlılık riski taşır.
- Endişe zamanı: Endişeleri günün belirli bir saatine erteleyip yazmak, BDT’de kullanılan tekniklerdendir.
Bitkisel ürünler ve takviyeler
- Kava: Bazı çalışmalarda etki bildirilmiş, ancak geniş bir çalışmada plasebodan üstün bulunmamıştır; karaciğer hasarı riski taşır.
- Papatya: Yaygın kaygı bozukluğunda yapılan küçük çalışmalarda hafif etkiler bildirilmiştir.
- Lavanta yağı kapsülleri: Bazı ülkelerde ruhsatlı bir lavanta yağı preparatıyla yapılan çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmiştir; mide şikâyetleri yan etki olarak görülür. Uçucu yağın kendisi ağızdan alınmamalıdır.
- Ashwagandha, pasiflora, melisa: Küçük ve sınırlı çalışmalar.
Kanıt düzeyi (bitkisel ürünler): Sınırlı. BDT ve ilaç tedavisi için güçlü kanıt.
Dikkat: Yatıştırıcı bitkileri benzodiazepinler, uyku ilaçları veya alkolle birlikte kullanmayın. Kaygı belirtileri günlük yaşamınızı etkiliyorsa aile hekiminize, psikiyatriste veya psikoloğa başvurun. Göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma ilk kez ortaya çıkıyorsa, kalp ve akciğer sorunlarının dışlanması için acil değerlendirme gerekir. Kendinize zarar verme düşüncelerinde 112’yi arayın.
Sık sorulan sorular
Kaygı bozukluğu tedavi edilebilir mi?
Evet. Bilişsel davranışçı terapi ve bazı ilaçlar etkili tedavi seçenekleridir.
Kafein kaygıyı artırır mı?
Kafein çarpıntı, huzursuzluk ve uykusuzluğu artırarak kaygı belirtilerini kötüleştirebilir.
Bitki çayları kaygıya iyi gelir mi?
Bazı bitkiler için küçük çalışmalar vardır; kanıtlar sınırlıdır ve tedavinin yerine geçmez.
Kaynaklar ve ileri okuma
- İngiltere NICE (CG113) — Yetişkinlerde yaygın anksiyete bozukluğu ve panik bozukluk kılavuzu
- Dünya Sağlık Örgütü — Anksiyete bozuklukları bilgi notu
- Sarris J. ve ark. (2020), Psychotherapy and Psychosomatics — Yaygın anksiyete bozukluğunda kava: RCT
- Mao J.J. ve ark. (2016), Phytomedicine — Yaygın anksiyete bozukluğunda uzun süreli papatya tedavisi: RCT
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi