Kısaca
- Tıbbi amaçla kullanılan tür Passiflora incarnata’dır; meyvesi yenen passion fruit (P. edulis) farklıdır.
- EMA, çarkıfelek otunu hafif stres belirtileri ve uykuya yardımcı olması amacıyla geleneksel kullanım kategorisinde değerlendirir.
- Kaygı üzerine birkaç küçük çalışma vardır; kanıtlar sınırlıdır.
- Uyuşukluk yapabilir; sakinleştiriciler ve alkolle birlikte kullanılmamalı, kullandıktan sonra araç kullanılmamalıdır.
| Bilimsel adı | Passiflora incarnata L. |
|---|---|
| Familya | Passifloraceae |
| Kullanılan kısım | Toprak üstü kısımlar (yaprak, gövde, çiçek) |
| Önemli bileşenler | C-glikozil flavonoidler (viteksin, izoviteksin, şaftozit), eser miktarda harman alkaloitleri |
| Kanıt düzeyi | Sınırlı |
Çarkıfelek, ilginç ve karmaşık yapılı çiçekleriyle dikkat çeken bir sarmaşıktır. Adı, çiçeğin yapısının saat kadranına veya çarka benzetilmesinden gelir. İngilizce “passionflower” adı ise İspanyol misyonerlerin çiçeğin kısımlarını Hz. İsa’nın çilesine (passion) benzetmesine dayanır. Kuzey Amerika’nın yerlileri tarafından kullanılan bu bitki, bugün Avrupa’da hafif uyku ve gerginlik sorunları için bitkisel ürünlerde yer alır.
Doğru tür
Tıbbi amaçla incelenen tür, Kuzey Amerika kökenli Passiflora incarnata’dır. Tropikal bir meyve olarak bilinen passion fruit (çarkıfelek meyvesi, Passiflora edulis) ise farklı bir türdür ve bileşimi farklıdır. Bazı süs çarkıfelek türlerinin yaprakları siyanojenik glikozitler içerebilir; bu nedenle bahçedeki bir çarkıfelek bitkisinden çay hazırlamak önerilmez.
Geleneksel kullanım
Avrupa İlaç Ajansı (EMA), çarkıfelek otunu hafif zihinsel stres belirtilerinin hafifletilmesi ve uykuya yardımcı olması amacıyla “geleneksel kullanım” kategorisinde değerlendirir. Avrupa’da sıklıkla kediotu, melisa ve şerbetçiotu ile kombine ürünlerde bulunur.
Araştırmalar
Çarkıfelek ekstresiyle yapılan birkaç küçük çalışmada, yaygın anksiyete belirtileri ve ameliyat öncesi kaygı üzerine olumlu sonuçlar bildirilmiştir. Ancak sistematik derlemeler, çalışmaların sayıca az, küçük ve yöntemsel olarak sınırlı olduğunu belirtir. Uyku üzerine tek başına etkisini inceleyen çalışmalar da çok azdır.
Kaygı bozuklukları: Sürekli endişe, panik ataklar, günlük yaşamı engelleyen kaygı belirtileri tedavi edilebilir durumlardır. Bilişsel davranışçı terapi ve gerektiğinde ilaç tedavileri kanıtlanmış seçeneklerdir. Bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önemlidir.
Yan etkiler
- Uyuşukluk, baş dönmesi, sersemlik,
- Nadiren bulantı, kalp çarpıntısı,
- Çok nadir aşırı duyarlılık reaksiyonları (vaskülit vakası bildirilmiştir).
Etkileşimler
- Benzodiazepinler, uyku ilaçları, opioidler, alkol: Uyuşukluğu artırabilir.
- Anestezi: Ameliyattan önce bırakılmalı ve anestezi ekibine bildirilmelidir.
- Kan sulandırıcılar: Teorik etkileşim olasılığı bildirilmiştir.
Kimler kullanmamalı?
- Hamileler: Çarkıfelekte bulunan bazı bileşenlerin rahim kasılmalarını uyarabileceği düşünülmektedir; kullanılmamalıdır.
- Emziren kadınlar,
- 12 yaşından küçük çocuklar,
- Araç ve makine kullanacak olanlar.
Sık sorulan sorular
Passiflora kaygıya iyi gelir mi?
Birkaç küçük çalışmada olumlu sonuçlar bildirilmiştir; ancak kanıtlar sınırlıdır. Kaygı bozukluğu belirtilerinde bir ruh sağlığı uzmanına başvurun.
Passion fruit ile passiflora aynı mı?
Hayır. Tıbbi amaçla kullanılan tür Passiflora incarnata’dır; meyvesi yenen passion fruit (Passiflora edulis) farklı bir türdür.
Passiflora uyku ilacı ile birlikte kullanılır mı?
Hayır. Uyuşukluğu artırabileceği için birlikte kullanılmamalıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- EMA, HMPC — Passiflorae herba AB bitkisel monografisi
- Cochrane Database of Systematic Reviews — “Passiflora for anxiety disorder”
- NCCIH — “Passionflower” bilgi sayfası
- WHO Monographs on Selected Medicinal Plants, Cilt 3 — Herba Passiflorae
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi