Kısaca
- Kava, Pasifik adalarında geleneksel olarak içecek şeklinde tüketilen bir bitkinin köküdür.
- Bazı çalışmalarda kaygı üzerine kısa süreli etkiler bildirilmiştir; ancak sonuçlar tutarsızdır.
- 2000’li yıllarda ciddi karaciğer hasarı vakaları nedeniyle birçok Avrupa ülkesinde satışı kısıtlanmıştır.
- Alkol, yatıştırıcı ilaçlar ve karaciğere yük bindiren ilaçlarla birlikte kullanılmamalıdır.
| Bilimsel ad | Piper methysticum |
|---|---|
| Familya | Piperaceae |
| Kullanılan kısım | Kök ve kök sapı |
| Etken maddeler | Kavalaktonlar (kavain, metistisin vb.) |
| Düzenleyici durum | Birçok AB ülkesinde kısıtlı; DSÖ/FAO kalite standardı önerisi mevcut |
Kava, Fiji, Vanuatu, Tonga ve Samoa gibi Pasifik adalarında yüzyıllardır sosyal ve törensel bir içecek olarak kullanılan bir bitkidir. Geleneksel olarak suda ezilen kök, rahatlatıcı ve hafif uyuşturucu bir içecek olarak tüketilir. Etkileri, kavalaktonlar adı verilen bileşiklere bağlanır.
Kaygı üzerine kanıtlar
2003 tarihli bir Cochrane derlemesi, kava ekstrelerinin kısa süreli kullanımda plaseboya göre kaygı belirtilerini azaltabileceğini bildirmiştir. Ancak daha sonra yapılan, yaygın anksiyete bozukluğu olan hastalarda 16 haftalık geniş bir randomize çalışma (Sarris ve ark., 2020), kavanın plasebodan anlamlı şekilde üstün olmadığını göstermiştir. Ayrıca bu çalışmada bazı katılımcılarda karaciğer enzimlerinde yükselme görülmüştür.
Kanıt düzeyi: Sınırlı ve çelişkili. Olası faydalar, karaciğer güvenliği endişeleriyle birlikte değerlendirilmelidir.
Karaciğer hasarı
2000’li yılların başında Avrupa’da, özellikle aseton veya etanolle hazırlanmış kava ekstrelerini kullanan kişilerde karaciğer yetmezliği ve karaciğer nakli gerektiren vakalar bildirilmiştir. Bunun üzerine Almanya başta olmak üzere birçok ülke kava ürünlerini yasaklamış veya kısıtlamıştır. Almanya’daki yasak 2014’te bir mahkeme kararıyla kaldırılmış, ancak ürünler sıkı koşullarla reçeteli ilaç statüsünde tutulmuştur. Dünya Sağlık Örgütü’nün değerlendirmesi, riskin ürün kalitesi, kullanılan bitki kısmı (yaprak ve gövde yerine kök kullanılması gerekliliği), çeşit ve ekstraksiyon yöntemiyle ilişkili olabileceğini belirtmiştir. Yine de bireysel riski öngörmek mümkün değildir (bkz. bitkisel ürünler ve karaciğer hasarı).
Diğer yan etkiler
- Uyku hali, baş dönmesi, dikkat ve reflekslerde azalma (araç kullanımı tehlikelidir),
- Mide-bağırsak şikâyetleri, baş ağrısı,
- Uzun süreli yoğun kullanımda ciltte kuruluk ve pullanma (kava dermopatisi),
- Nadiren hareket bozuklukları.
Kimler kullanmamalı?
Karaciğer hastalığı olanlar, düzenli alkol tüketenler, hamileler, emzirenler, 18 yaş altı, Parkinson hastaları, depresyonu olanlar ve ameliyat planlananlar (en az iki hafta önce bırakılmalı).
Etkileşimler
- Alkol: Hem uyku yapıcı etki hem karaciğer riski artar.
- Benzodiazepinler, uyku ilaçları, antihistaminikler: Aşırı sedasyon.
- Parasetamol, statinler ve diğer karaciğeri etkileyebilen ilaçlar.
- Levodopa: Etkisini azaltabilir.
- CYP enzimleri üzerinden birçok ilaçla etkileşebilir.
Karaciğer hasarı belirtileri: Ciltte veya gözlerde sararma, koyu renkli idrar, açık renkli dışkı, karın sağ üst bölgesinde ağrı, bulantı, iştahsızlık, aşırı yorgunluk. Bu belirtilerde ürünü hemen bırakıp hekime başvurun. Kaygı belirtileriniz günlük yaşamınızı etkiliyorsa, etkinliği kanıtlanmış psikoterapi ve ilaç seçenekleri için bir uzmana başvurun (bkz. stres yönetimi).
Sık sorulan sorular
Kava kaygıya iyi gelir mi?
Bazı kısa süreli çalışmalarda etki bildirilmiştir; ancak geniş bir çalışmada plasebodan üstün bulunmamıştır.
Kava karaciğere zarar verir mi?
Ciddi karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir; karaciğer hastalığı olanlar ve alkol tüketenler kesinlikle kullanmamalıdır.
Kava ile alkol birlikte alınır mı?
Hayır. Hem sedasyon hem karaciğer riski artar.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Pittler M.H. ve Ernst E. (2003), Cochrane — Kaygı için kava ekstresi
- Sarris J. ve ark. (2020), Psychotherapy and Psychosomatics — Yaygın anksiyete bozukluğunda kava: 16 haftalık RCT
- Dünya Sağlık Örgütü (2007) — Assessment of the risk of hepatotoxicity with kava products
- ABD NCCIH — Kava bilgi sayfası
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi