Panik Atak ve Panik Bozukluk: Belirtiler, Kalp Krizinden Ayırt Etme ve Tedavi

Kısaca

  • Panik atak, birkaç dakika içinde zirveye ulaşan yoğun korku ile çarpıntı, nefes darlığı, göğüs ağrısı, terleme ve titreme gibi bedensel belirtilerin aniden ortaya çıkmasıdır.
  • Panik atak tehlikeli değildir; ancak belirtileri kalp krizi ve diğer acil durumlarla karışabileceğinden ilk kez yaşandığında tıbbi değerlendirme gerekir.
  • Tekrarlayan ataklar ve atak olacağı korkusu panik bozukluğu düşündürür; bilişsel davranışçı terapi en etkili tedavilerdendir.
  • Kafein, enerji içecekleri ve uyarıcı takviyeler panik ataklarını tetikleyebilir.

Panik atak, ani başlayan, genellikle 10 dakika içinde en yüksek şiddete ulaşan ve yoğun korku veya rahatsızlık hissiyle birlikte bedensel belirtilerin yaşandığı bir durumdur. İnsanların önemli bir kısmı yaşamları boyunca en az bir panik atak geçirir. Tekrarlayan, beklenmedik ataklar ve yeni atak olacağına dair sürekli endişe varsa panik bozukluk söz konusu olabilir.

Belirtiler

  • Çarpıntı, kalbin hızlı veya güçlü atması,
  • Nefes darlığı, boğulma hissi,
  • Göğüs ağrısı veya sıkışması,
  • Terleme, titreme, sıcak basması veya üşüme,
  • Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma,
  • Bulantı, karın ağrısı,
  • Ellerde, ayaklarda veya ağız çevresinde uyuşma-karıncalanma,
  • Gerçeklikten kopma hissi,
  • Kontrolü kaybetme, çıldırma veya ölme korkusu.

Kalp krizinden ayırt etmek

Panik atak belirtileri kalp krizi, ritim bozuklukları, akciğer embolisi, astım krizi, tiroid fırtınası veya düşük kan şekeri gibi acil durumlarla benzerlik gösterebilir. Bu nedenle:

  • İlk kez yaşanan göğüs ağrısı, nefes darlığı veya bayılma hissi mutlaka acil olarak değerlendirilmelidir.
  • Özellikle 40 yaş üstü, kalp hastalığı risk faktörleri olan (sigara, diyabet, yüksek tansiyon, kolesterol) kişilerde belirtiler panik atağa bağlanmadan önce kalp değerlendirmesi yapılmalıdır.
  • Daha önce panik bozukluk tanısı almış kişilerde de belirtiler her zamankinden farklıysa acil başvuru gerekir.

Atak sırasında yapılabilecekler

  • Belirtilerin bir panik atak olduğunu ve birkaç dakika içinde geçeceğini kendinize hatırlatmak (daha önce tıbbi değerlendirme yapıldıysa),
  • Yavaş ve düzenli nefes almak: Burundan 4 saniye nefes alıp 6 saniyede ağızdan vermek (bkz. nefes egzersizleri),
  • Kâğıt torbaya nefes alıp vermek önerilmez; oksijen düşüklüğüne yol açabilir ve asıl nedeni astım veya kalp sorunu olan kişilerde tehlikelidir,
  • Dikkatinizi çevredeki nesnelere, seslere ve dokulara yöneltmek (topraklama),
  • Durumdan kaçmak yerine mümkünse olduğunuz yerde kalmak; kaçınma, korkunun pekişmesine yol açar.

Tedavi

  • Bilişsel davranışçı terapi (BDT): Bedensel belirtilerin felaket olarak yorumlanmasını ve kaçınma davranışlarını hedefler; panik bozuklukta etkinliği güçlü kanıtlarla desteklenmektedir.
  • İlaç tedavisi: Bazı antidepresanlar panik bozuklukta etkilidir. Benzodiazepinler bağımlılık riski nedeniyle yalnızca kısa süreli ve hekim kontrolünde kullanılmalıdır.
  • Agorafobi: Atak korkusuyla kalabalık yerlerden, toplu taşımadan veya evden çıkmaktan kaçınma gelişebilir; BDT’de kademeli maruz bırakma ile tedavi edilir.

Tetikleyiciler

Kafein, enerji içecekleri, uyarıcı içeren zayıflama ve spor takviyeleri (sinefrin, yohimbe), alkol yoksunluğu, uyku eksikliği ve bazı ilaçlar panik ataklarını tetikleyebilir (bkz. guarana ve kafein, sinefrin).

Değerlendirme: BDT ve bazı ilaçlar için güçlü kanıt vardır; bitkisel ürünlerin panik bozuklukta etkinliği gösterilmemiştir.

Acil durum (112): İlk kez yaşanan göğüs ağrısı veya sıkışması (özellikle kola, çeneye, sırta yayılan), nefes darlığı, bayılma, yüzde kayma veya kol-bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu varsa panik atak olduğunu varsaymayın; hemen 112’yi arayın. Kendinize zarar verme düşüncelerinde de 112’yi arayın.

Sık sorulan sorular

Panik atak öldürür mü?

Panik atak kendi başına tehlikeli değildir; ancak ilk kez yaşanan belirtiler acil durumlarla karışabileceğinden tıbbi değerlendirme gerekir.

Panik atak sırasında ne yapmalıyım?

Yavaş ve düzenli nefes almak ve belirtilerin geçeceğini hatırlamak yardımcı olabilir.

Panik bozukluk tedavi edilebilir mi?

Evet. Bilişsel davranışçı terapi ve bazı ilaçlar etkili tedavi seçenekleridir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • İngiltere NICE (CG113) — Yetişkinlerde yaygın anksiyete bozukluğu ve panik bozukluk kılavuzu
  • Amerikan Psikiyatri Birliği — Panik bozukluk tedavi kılavuzu
  • Pompoli A. ve ark. (2016), Cochrane — Yetişkinlerde panik bozuklukta psikolojik tedaviler: Ağ meta-analizi
  • Türkiye Psikiyatri Derneği — Panik bozukluk hasta bilgilendirmesi

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık