Sarmaşık Yaprağı (Hedera helix): Öksürük Şuruplarındaki Yeri, Kanıtlar ve Çocuklarda Dikkat

Kısaca

  • Sarmaşık yaprağı ekstresi, eczanelerde satılan birçok bitkisel öksürük şurubunun etken maddesidir.
  • EMA, kuru ekstresini balgamlı öksürükte balgam söktürücü olarak iyi yerleşmiş kullanım kategorisinde değerlendirmiştir.
  • Sistematik derlemeler, çalışmaların düşük kaliteli olduğunu ve etkinlik konusunda kesin sonuç çıkarılamadığını bildirmiştir.
  • 2 yaş altındaki çocuklarda solunum yolu belirtilerini kötüleştirme riski nedeniyle kullanılmamalıdır; yaprak ve meyveleri çiğ olarak zehirlidir.
Bilimsel ad Hedera helix
Familya Araliaceae
Kullanılan kısım Yaprak (standardize ekstre)
Etken maddeler Triterpen saponinler (hederakozit C, α-hederin)
EMA durumu İyi yerleşmiş kullanım (kuru ekstre, balgamlı öksürük); geleneksel kullanım (diğer preparatlar)

Duvar sarmaşığı, Türkiye dahil Avrupa ve Batı Asya’da yaygın olan, duvarlara ve ağaçlara tırmanan herdem yeşil bir bitkidir. Yapraklarından elde edilen standardize ekstreler, özellikle Almanya ve Türkiye’de eczanelerde satılan bitkisel öksürük şuruplarında yaygın olarak kullanılır. Bu ürünler TİTCK tarafından ruhsatlandırılmış geleneksel bitkisel tıbbi ürünler veya ilaçlar olabilir.

Nasıl etki ettiği düşünülüyor?

Yaprakların içerdiği saponinler, solunum yollarında balgamın akışkanlaşmasına ve atılmasına yardımcı olabilir; ayrıca bronş kasları üzerinde hafif gevşetici etki gösterdiği laboratuvar çalışmalarında bildirilmiştir.

Kanıtlar

Avrupa İlaç Ajansı HMPC, sarmaşık yaprağı kuru ekstresini balgamlı öksürükte balgam söktürücü olarak “iyi yerleşmiş kullanım” kategorisinde değerlendirmiştir. Ancak 2011’de yayımlanan sistematik derlemesi (Hofmann ve ark., 2003) sarmaşık yaprağı çalışmalarını incelemiş ve çalışmaların küçük, kontrolsüz veya metodolojik olarak zayıf olduğu için etkinlik konusunda güvenilir bir sonuç çıkarılamayacağını belirtmiştir. Daha sonra yapılan bazı randomize çalışmalarda öksürük şiddetinde küçük iyileşmeler bildirilmiştir.

Kanıt düzeyi: Sınırlı. Düzenleyici kurum değerlendirmesi mevcut; bağımsız ve kaliteli çalışmalar az.

Güvenlik

  • Mide bulantısı, kusma ve ishal en sık yan etkilerdir; bazı şuruplardaki sorbitol de ishale katkıda bulunabilir.
  • Alerjik reaksiyonlar (kurdeşen, döküntü, nefes darlığı) bildirilmiştir.
  • Taze bitki zehirlidir: Sarmaşığın yaprak ve özellikle siyah meyveleri çiğ olarak yenildiğinde kusma, ishal ve diğer zehirlenme belirtilerine yol açabilir. Taze bitkiye dokunmak bazı kişilerde ciltte alerjik kontakt dermatite neden olabilir (bkz. zehirli bitkiler).

Çocuklarda kullanım

EMA, 2 yaşından küçük çocuklarda sarmaşık yaprağı içeren ürünlerin solunum yolu belirtilerini kötüleştirme riski nedeniyle kullanılmamasını önermektedir. 2–4 yaş arası çocuklarda kullanım hekim önerisiyle olmalıdır. Ürün ambalajındaki yaş sınırlarına dikkat edin.

Kimler dikkat etmeli?

Astım hastaları (bazı ürünler bronş spazmını tetikleyebilir), mide ülseri veya gastrit öyküsü olanlar, gebeler ve emzirenler (yeterli veri yok), fruktoz intoleransı olanlar (sorbitol/fruktoz içeren şuruplar). Öksürük kesicilerle aynı anda kullanılması önerilmez; balgam söktürücü ile öksürük kesici birlikte kullanıldığında balgam atılamayabilir.

Hekime başvurun: Öksürük 1 haftadan uzun sürüyorsa, nefes darlığı, yüksek ateş, kanlı veya pürülan balgam varsa; bebeklerde nefes alırken göğüs kafesinin içe çekilmesi, hızlı solunum veya morarma varsa acil başvurun (bkz. soğuk algınlığı ve grip). Çocuk yanlışlıkla sarmaşık meyvesi yediyse 114 Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.

Sık sorulan sorular

Sarmaşık yaprağı şurubu öksürüğe iyi gelir mi?

EMA balgamlı öksürükte iyi yerleşmiş kullanım olarak değerlendirmiştir; ancak bağımsız kaliteli çalışmalar sınırlıdır.

Bebeklere sarmaşık şurubu verilebilir mi?

2 yaşından küçük çocuklarda kullanılmamalıdır.

Bahçedeki sarmaşığın yaprağı kullanılabilir mi?

Hayır. Taze yaprak ve meyveler zehirlidir; yalnızca ruhsatlı standardize ürünler kullanılmalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • EMA HMPC — Hederae helicis folium monografisi
  • Hofmann D. ve ark. (2003), Phytomedicine — Sarmaşık yaprağı kuru ekstresinin etkinliği ve tolerabilitesi: Sistematik derleme
  • Sierocinski E. ve ark. (2021), European Journal of Clinical Pharmacology — Akut üst solunum yolu enfeksiyonlarında sarmaşık yaprağı: Sistematik derleme
  • TİTCK — Geleneksel bitkisel tıbbi ürünler ruhsatlandırma bilgileri

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık