Kısaca
- Kırlangıç otu, kırıldığında turuncu-sarı bir süt salgılayan ve Türkiye’de yaygın olan bir bitkidir.
- Ağızdan kullanımı akut hepatit ve karaciğer yetmezliği vakalarıyla ilişkilendirilmiştir; EMA risk-yarar dengesini olumsuz bulmuştur.
- Halk arasında siğillere sütünün sürülmesi yaygındır; bu uygulama ciltte tahriş ve yanıklara yol açabilir ve etkinliği kanıtlanmamıştır.
- Ukrain adlı kırlangıç otu türevi bir ürünün kanser tedavisi iddiaları bilimsel olarak desteklenmemektedir.
| Bilimsel ad | Chelidonium majus |
|---|---|
| Familya | Papaveraceae (gelincikgiller) |
| Kullanılan kısım | Toprak üstü kısımlar, süt (latex) |
| Etken maddeler | İzokinolin alkaloitleri (kelidonin, sanguinarin, berberin, koptisin) |
| EMA durumu | 2011: Ağızdan kullanım için risk-yarar dengesi olumsuz; monografi oluşturulmadı |
Kırlangıç otu, Türkiye’de yol kenarlarında, duvar diplerinde ve bahçelerde sık görülen, sarı çiçekli bir bitkidir. Gövdesi veya yaprağı koparıldığında turuncu-sarı renkli bir süt (latex) çıkar. Adı, kırlangıçların gelişiyle çiçeklenip gidişleriyle solduğuna dair eski bir inanıştan gelir. Anadolu’da halk arasında siğil, nasır ve cilt lekelerinde haricen; bazı yörelerde ise safra ve karaciğer şikâyetlerinde çay olarak kullanılmıştır.
Ağızdan kullanım ve karaciğer hasarı
Avrupa’da, özellikle Almanya’da, sindirim şikâyetleri için kırlangıç otu içeren ürünler kullanan kişilerde akut hepatit, sarılık ve bazılarında karaciğer yetmezliği gelişen çok sayıda vaka bildirilmiştir. Almanya’da 2008’de ağızdan kullanılan yüksek dozlu ürünlerin ruhsatları iptal edilmiştir. Avrupa İlaç Ajansı HMPC, 2011’deki değerlendirmesinde, karaciğer hasarı riski nedeniyle ağızdan kullanımın risk-yarar dengesinin olumsuz olduğu sonucuna varmış ve bu kullanım için monografi oluşturmamıştır. Karaciğer hasarı genellikle kullanım bırakıldıktan sonra düzelmiştir; ancak ciddi vakalar da vardır (bkz. bitkisel ürünler ve karaciğer hasarı).
Risk-yarar değerlendirmesi: Olumsuz (ağızdan kullanım).
Siğillerde haricen kullanım
Bitkinin sütünün siğillere sürülmesi Türkiye’de çok yaygın bir halk uygulamasıdır. Sütteki alkaloitlerin hücre bölünmesini engelleyici etkileri laboratuvarda gösterilmiştir; ancak siğiller üzerine kontrollü klinik çalışma yoktur. Süt ciltte tahriş, kızarıklık, yanık ve lekeye yol açabilir; göze temas ettiğinde ciddi tahriş yapar. Siğiller zaten zamanla kendiliğinden kaybolabildiği için halk uygulamalarının “işe yaradığı” izlenimi oluşabilir.
Siğiller için güvenli seçenekler
Eczanelerde salisilik asit içeren ürünler ve dondurma (kriyoterapi) ürünleri bulunmaktadır; dermatologlar sıvı azotla dondurma ve diğer yöntemleri uygulayabilir. Yüzde, genital bölgede, çok sayıda veya hızlı büyüyen siğiller, ayrıca diyabet hastalarında ayaktaki lezyonlar dermatoloğa gösterilmelidir. Siğile benzeyen her lezyon siğil değildir; değişen, kanayan lezyonlar mutlaka değerlendirilmelidir.
Ukrain ve kanser iddiaları
Kırlangıç otu alkaloitlerinden türetilen “Ukrain” adlı ürün, kanser tedavisi iddiasıyla bazı ülkelerde pazarlanmıştır. Bağımsız değerlendirmeler, çalışmaların kalitesinin çok düşük olduğunu ve etkinliğin kanıtlanmadığını göstermiştir; ürünün geliştiricisi hakkında yasal işlemler yapılmıştır (bkz. kanseri yenen bitki iddiaları).
Önemli: Kırlangıç otunu çay veya ekstre olarak ağızdan kullanmayın. Kullandıysanız ve sarılık, koyu idrar, açık renkli dışkı, kaşıntı, karın ağrısı veya aşırı yorgunluk gelişirse hemen hekime başvurun. Çocukların bitkiyle veya sütüyle temasını önleyin; yanlışlıkla yutma durumunda 114 Zehir Danışma Merkezi’ni arayın.
Sık sorulan sorular
Kırlangıç otu çayı içilir mi?
Hayır. Ağızdan kullanımı karaciğer hasarı vakalarıyla ilişkilendirilmiştir; EMA risk-yarar dengesini olumsuz bulmuştur.
Kırlangıç otu sütü siğili geçirir mi?
Kontrollü klinik kanıt yoktur ve ciltte tahriş, yanık yapabilir.
Siğil için ne kullanılabilir?
Eczanelerdeki salisilik asit veya dondurma ürünleri ya da dermatolog tarafından uygulanan yöntemler.
Kaynaklar ve ileri okuma
- EMA HMPC (2011) — Chelidonii herba değerlendirme raporu
- Teschke R. ve ark. (2011), European Journal of Gastroenterology & Hepatology — Kırlangıç otu hepatotoksisitesi
- Ernst E. ve Schmidt K. (2005), BMC Cancer — Ukrain: Sistematik derleme
- Kwok C.S. ve ark. (2012), Cochrane — Siğiller için topikal tedaviler
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi