Greyfurt ve İlaç Etkileşimleri: Hangi İlaçlarla Tehlikeli, Neden ve Ne Kadar Süre?

Kısaca

  • Greyfurt, bağırsaktaki ilaç parçalayıcı CYP3A4 enzimini baskılayarak bazı ilaçların kan düzeyini tehlikeli şekilde yükseltebilir.
  • Tek bir bardak greyfurt suyu bile etkili olabilir ve etki 24–72 saat sürebilir; ilacı farklı saatte almak sorunu çözmez.
  • Bazı statinler, kalsiyum kanal blokerleri, bağışıklık baskılayıcılar ve bazı kalp-ritim ve psikiyatri ilaçları etkileşebilir.
  • Turunç (acı portakal) ve pomelo benzer etkiye sahiptir; tatlı portakal ve mandalina genellikle bu etkiyi göstermez.
Bilimsel ad Citrus × paradisi
Familya Rutaceae
Besin içeriği (yarım greyfurt, ~120 g) ~40 kcal, C vitamini, A vitamini (pembe-kırmızı çeşitlerde likopen), lif
Etkileşimden sorumlu bileşenler Furanokumarinler (bergamottin, 6′,7′-dihidroksibergamottin)

Greyfurt, C vitamini ve lif içeren düşük enerjili bir meyvedir. Ancak tıp dünyasında daha çok ilaçlarla etkileşimi nedeniyle bilinir. Bu etkileşim 1989’da, bir tansiyon ilacıyla yapılan çalışmada alkolü maskelemek için greyfurt suyu kullanılınca ilacın kan düzeyinin beklenmedik şekilde yükseldiğinin fark edilmesiyle tesadüfen keşfedilmiştir.

Etkileşim nasıl olur?

Birçok ilaç, ince bağırsak duvarında bulunan CYP3A4 enzimi tarafından kısmen parçalanarak vücuda alınır. Greyfurttaki furanokumarinler bu enzimi geri dönüşümsüz olarak baskılar. Sonuç olarak ilacın daha büyük kısmı kana geçer ve kan düzeyi beklenenin çok üzerine çıkabilir. Vücudun yeni enzim üretmesi zaman aldığından etki 24–72 saat sürebilir. Bu nedenle ilacı greyfurttan birkaç saat ayrı almak çoğu zaman etkileşimi önlemez. Greyfurt bazı ilaçların taşıyıcı proteinlerini etkileyerek emilimlerini azaltabilir de.

Etkileşebilen ilaç grupları (örnekler)

İlaç grubu Olası sonuç
Bazı statinler (simvastatin, lovastatin; atorvastatin daha az) Kas yıkımı (rabdomiyoliz) riski
Bazı kalsiyum kanal blokerleri (felodipin, nifedipin) Tansiyon düşüklüğü, çarpıntı, ödem
Bağışıklık baskılayıcılar (siklosporin, takrolimus) Böbrek hasarı ve zehirlenme
Bazı kalp ritim ilaçları (amiodaron, dronedaron) Ritim bozuklukları
Bazı psikiyatri ve uyku ilaçları (buspiron, bazı benzodiazepinler) Aşırı uyku hali
Bazı kanser ilaçları, kolşisin, bazı opioid ağrı kesiciler Artmış yan etki ve zehirlenme
Feksofenadin (antihistaminik) Emilim azalır; etki zayıflar

Bu liste tam değildir. ABD FDA ve Kanada sağlık otoriteleri, 85’ten fazla ilacın greyfurtla etkileşebileceğini ve bunların önemli bir kısmının ciddi sonuçlar doğurabileceğini bildirmiştir. Aynı gruptaki her ilaç etkileşmez; örneğin pravastatin ve rosuvastatin greyfurttan belirgin şekilde etkilenmez.

Kimler daha fazla risk altında?

Birden fazla ilaç kullanan yaşlılar daha fazla risk altındadır; çünkü hem daha çok ilaç kullanırlar hem de ilaçların vücuttan atılımı yavaşlar (bkz. yaşlılarda çoklu ilaç).

Diğer narenciyeler

  • Turunç (acı portakal), pomelo, bazı limon-misket limonu çeşitleri: Benzer furanokumarinler içerebilir (bkz. turunç).
  • Tatlı portakal ve mandalina: Genellikle CYP3A4 etkileşimi yapmaz; ancak bazı ilaçların emilimini azaltabilir (bkz. portakal).

Kanıt düzeyi: Güçlü. Farmakokinetik çalışmalar ve vaka raporlarıyla iyi belgelenmiştir.

Ne yapmalı? İlaç kullanıyorsanız kullanma talimatındaki greyfurt uyarısını kontrol edin ve eczacınıza sorun. Greyfurtla etkileşen bir ilaç kullanıyorsanız greyfurtu ve suyunu tamamen bırakmak en güvenli yoldur; ilacınızı kendi başınıza bırakmayın. Kas ağrısı ve koyu idrar, baş dönmesi, bayılma veya çarpıntı gelişirse hekime başvurun.

Sık sorulan sorular

Greyfurt hangi ilaçlarla etkileşir?

Bazı statinler, kalsiyum kanal blokerleri, bağışıklık baskılayıcılar, bazı kalp ritim ve psikiyatri ilaçları başta olmak üzere birçok ilaçla etkileşebilir.

İlacı greyfurttan birkaç saat ayrı alırsam sorun olur mu?

Etki 24–72 saat sürebildiği için zaman aralığı genellikle etkileşimi önlemez.

Portakal da aynı etkiyi yapar mı?

Tatlı portakal genellikle bu etkiyi göstermez; turunç ve pomelo benzer etki gösterebilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Bailey D.G. ve ark. (2013), CMAJ — Greyfurt-ilaç etkileşimleri: Yasak meyve mi, önlenebilir sonuçlar mı?
  • ABD FDA — Greyfurt suyu ve bazı ilaçlar karıştırılmamalı tüketici uyarısı
  • Bailey D.G. ve ark. (1991), The Lancet — Narenciye sularının felodipin ve nifedipin ile etkileşimi
  • TİTCK — İlaçların kısa ürün bilgisi ve kullanma talimatları (greyfurt uyarıları)

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık