Portakal: C Vitamini, Lif, Portakal Suyu Gerçeği ve İlaç Etkileşimleri

Kısaca

  • Orta boy bir portakal yaklaşık 70 mg C vitamini içerir; bu, yetişkinlerin günlük ihtiyacının önemli bir kısmını karşılar.
  • C vitamininin soğuk algınlığını önlediği genel nüfusta gösterilmemiştir; düzenli alım süresini biraz kısaltabilir.
  • Bütün portakal, lif içeriği nedeniyle portakal suyuna göre tercih edilmelidir.
  • Tatlı portakal suyu greyfurt gibi güçlü etkileşim yapmaz; ancak bazı ilaçların emilimini etkileyebilir.
Bilimsel ad Citrus sinensis
Familya Rutaceae
Besin içeriği (orta boy, ~130 g) ~62 kcal, ~15 g karbonhidrat, ~3 g lif, ~70 mg C vitamini, folat, potasyum
Önemli bileşenler Hesperidin, narirutin (flavanonlar), karotenoidler

Portakal, Türkiye’nin Akdeniz kıyılarında, özellikle Antalya, Mersin, Adana ve Hatay’da yaygın olarak yetiştirilir. Kış aylarının vazgeçilmez meyvesi olan portakal, C vitamini denince akla ilk gelen besinlerden biridir.

Besin değeri

Portakal; C vitamini, folat, potasyum, tiamin ve lif içerir. Beyaz zar kısmı (albedo) lif ve hesperidin gibi flavonoidler açısından zengindir; bu nedenle portakalın zarıyla birlikte tüketilmesi önerilir. Ayrıca portakaldaki C vitamini, aynı öğündeki bitkisel kaynaklı demirin emilimini artırır (bkz. C vitamini).

C vitamini ve soğuk algınlığı

2013 Cochrane derlemesi, düzenli C vitamini takviyesinin genel nüfusta soğuk algınlığı sıklığını azaltmadığını; ancak yetişkinlerde süresini yaklaşık %8, çocuklarda %14 kısaltabildiğini bildirmiştir. Maraton koşucuları ve askerler gibi yoğun fiziksel stres altındaki kişilerde ise soğuk algınlığı riskini yarı yarıya azaltabilir. Hastalık başladıktan sonra C vitamini almanın etkisi tutarlı değildir.

Bütün portakal ve portakal suyu

Bir bardak portakal suyu, iki-üç portakalın şekerini içerebilir; ancak lifin büyük kısmı kaybolduğu için doygunluk sağlamaz ve kan şekerini daha hızlı yükseltir. Dünya Sağlık Örgütü, meyve sularındaki şekeri serbest şeker olarak kabul eder ve serbest şeker alımının günlük enerjinin %10’undan az olmasını önerir. Bu nedenle bütün meyve tercih edilmelidir. Hazır “meyve nektarı” ve “meyveli içecek” ürünlerinin çoğu eklenmiş şeker içerir; etiketi okuyun.

Kanıt düzeyi: Orta. Sebze ve meyveden zengin beslenmenin bir parçası olarak değerlidir; tedavi edici bir besin değildir.

Kimler dikkat etmeli?

  • Reflü ve mide yanması: Narenciye asitliği bazı kişilerde şikâyetleri artırabilir (bkz. reflü).
  • Narenciye alerjisi: Nadir de olsa ağızda kaşıntı, döküntü veya daha ciddi reaksiyonlar görülebilir.
  • Böbrek hastaları: Potasyum içeriği nedeniyle porsiyon kontrolü gerekebilir.
  • Diş minesi: Asidik meyve suları sık ve uzun süreli yudumlandığında diş minesini aşındırabilir.

İlaç etkileşimleri

Tatlı portakal, greyfurt ve turunçta bulunan furanokumarinleri anlamlı miktarda içermez; bu nedenle CYP3A4 üzerinden greyfurt gibi güçlü etkileşimler beklenmez (bkz. turunç). Ancak portakal suyu, bağırsaktaki taşıyıcı proteinleri etkileyerek feksofenadin, atenolol, siprofloksasin ve bazı diğer ilaçların emilimini azaltabilir. Bu ilaçları portakal suyuyla değil, suyla almak önerilir. Kalsiyumla zenginleştirilmiş portakal suları bazı antibiyotiklerin ve tiroid ilacının emilimini azaltabilir.

Sık sorulan sorular

Portakal soğuk algınlığını önler mi?

C vitamini genel nüfusta soğuk algınlığı sıklığını azaltmaz; düzenli alım süresini biraz kısaltabilir.

Portakal suyu portakal kadar sağlıklı mı?

Hayır. Portakal suyu lifin çoğunu kaybeder ve kan şekerini daha hızlı yükseltir.

İlaçları portakal suyuyla almak sakıncalı mı?

Bazı ilaçların emilimini azaltabilir; ilaçları suyla almak önerilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Hemilä H. ve Chalker E. (2013), Cochrane — Soğuk algınlığının önlenmesi ve tedavisinde C vitamini
  • Dünya Sağlık Örgütü (2015) — Yetişkin ve çocuklarda şeker alımı kılavuzu
  • Bailey D.G. (2010), British Journal of Clinical Pharmacology — Meyve suyu ile ilaç alımını engelleyen etkileşimler
  • TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı (portakal)

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık