Kısaca
- Kuru erik, lif ve sorbitol içeriği sayesinde kabızlıkta etkinliği klinik çalışmalarla desteklenen nadir besinlerdendir.
- Randomize bir çalışmada kuru erik, kabızlıkta psyllium kadar veya ondan daha etkili bulunmuştur.
- Menopoz sonrası kadınlarda kemik kaybını yavaşlatabileceğine dair küçük çalışmalar vardır.
- Fazla tüketim gaz, şişkinlik ve ishale yol açabilir; enerji içeriği nedeniyle porsiyon kontrolü önemlidir.
| Bilimsel ad | Prunus domestica |
|---|---|
| Familya | Rosaceae |
| Besin içeriği (5 adet kuru erik, ~40 g) | ~96 kcal, ~25 g karbonhidrat, ~2,8 g lif, ~6 g sorbitol (yaklaşık), K vitamini, potasyum, bor |
| Taze erik (100 g) | ~46 kcal, ~1,4 g lif |
Erik, Türkiye’de can eriği, mürdüm eriği, papaz eriği ve Japon eriği gibi birçok çeşidiyle tüketilen bir meyvedir. İlkbaharda tuzla yenen ekşi can eriği, Türk mutfağının sevilen mevsimlik lezzetlerindendir. Kuru erik ise genellikle mürdüm (Agen) türü eriklerin kurutulmasıyla elde edilir.
Kabızlık
Kuru erik, kabızlıkta etkinliği klinik çalışmalarla desteklenen nadir besinlerden biridir. Etkisi lif, sorbitol (bağırsağa su çeken bir şeker alkolü) ve fenolik bileşiklere bağlanır.
- 2011’de yapılan bir randomize çapraz çalışmada (Attaluri ve ark.), günde 50 g kuru erik, kabızlığı olan kişilerde dışkılama sıklığı ve kıvamı açısından psyllium’dan daha etkili bulunmuştur.
- 2021’de yapılan çok merkezli bir çalışmada kuru erik, psyllium ve kivi benzer etkinlik göstermiştir (bkz. kivi, psyllium).
- İngiltere NICE ve bazı gastroenteroloji kılavuzları kuru erik ve meyve sularını kabızlık için diyet önerileri arasında saymaktadır.
Kanıt düzeyi (kabızlık): Orta.
Kemik sağlığı
Menopoz sonrası kadınlarla yapılan küçük randomize çalışmalarda, günde 50–100 g kuru erik tüketiminin kemik mineral yoğunluğu kaybını yavaşlatabileceği bildirilmiştir. Ancak bu çalışmalar küçük ve sınırlı sayıdadır; bazıları kuru erik sektörü tarafından desteklenmiştir. Kuru erik osteoporoz tedavisinin yerine geçmez (bkz. osteoporoz).
Kimler dikkat etmeli?
- Gaz ve şişkinlik: Sorbitol ve lif nedeniyle fazla tüketimde gaz, şişkinlik ve ishal olabilir; az miktarla başlanmalıdır.
- İrritabl bağırsak sendromu: Erik ve kuru erik yüksek FODMAP’lidir (bkz. IBS).
- Diyabet: Kuru erik enerji ve şeker açısından yoğundur; porsiyon kontrolü önemlidir.
- Böbrek hastaları: Potasyum içeriği nedeniyle.
- Akrilamid: Kuru erik ve kuru erik suyu, kurutma sırasında oluşan akrilamid içerebilir; ölçülü tüketim önerilir.
- Can eriği ve tuz: Can eriği genellikle tuzla tüketilir; tuz alımına dikkat edilmelidir. Çok miktarda ham erik ishal ve mide ağrısına yol açabilir.
- Çocuklar: Çekirdekler boğulma riski taşır; çekirdekler kırılıp yenmemelidir.
Çocuklarda kabızlık
Kuru erik ve erik suyu, çocuklarda kabızlıkta diyet önerileri arasındadır; 1 yaş altındaki bebeklerde meyve suyu kullanımı hekimle konuşulmalıdır (bkz. çocuklarda kabızlık).
Hekime başvurun: Kabızlık 3 haftadan uzun sürüyorsa, dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, şiddetli karın ağrısı veya 50 yaş sonrası yeni başlayan bağırsak alışkanlığı değişikliği varsa.
Sık sorulan sorular
Kuru erik kabızlığa iyi gelir mi?
Evet. Klinik çalışmalarda kuru eriğin kabızlıkta psyllium kadar veya ondan daha etkili olduğu gösterilmiştir.
Günde kaç kuru erik yenebilir?
Çalışmalarda genellikle günde 50 g (yaklaşık 5–6 adet) kullanılmıştır; az miktarla başlanmalıdır.
Kuru erik gaz yapar mı?
Sorbitol ve lif nedeniyle fazla tüketimde gaz ve şişkinlik yapabilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Attaluri A. ve ark. (2011), Alimentary Pharmacology & Therapeutics — Kuru erik ve psyllium ile kronik kabızlık: Randomize çalışma
- Chey S.W. ve ark. (2021), American Journal of Gastroenterology — Kivi, kuru erik ve psyllium karşılaştırması
- Hooshmand S. ve ark. (2011), British Journal of Nutrition — Kuru erik ve menopoz sonrası kemik mineral yoğunluğu
- TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi