Çocuklarda Kabızlık: Normal Olan Ne, Beslenme, Tuvalet Alışkanlığı ve Uyarı Belirtileri

Kısaca

  • Çocuklarda kabızlığın büyük çoğunluğu herhangi bir hastalığa bağlı olmayan fonksiyonel kabızlıktır; ağrılı dışkılama sonrası dışkı tutma kısır döngüsü sık görülür.
  • Yeterli sıvı, lif içeren besinler, düzenli tuvalet alışkanlığı ve fiziksel aktivite temel önlemlerdir.
  • Bazı çocuklarda aşırı inek sütü tüketimi kabızlıkla ilişkili olabilir.
  • Bitki çayları, lavman ve müshiller hekim önerisi olmadan çocuklarda kullanılmamalıdır.

Kabızlık, çocuklarda en sık görülen sindirim sorunlarından biridir ve ailelerin çocuk doktoruna başvurma nedenleri arasında yer alır. Çoğu durumda ciddi bir hastalığa bağlı değildir; ancak tedavi edilmediğinde çocuk için ağrılı ve stresli bir süreç haline gelebilir.

Normal olan ne?

  • Anne sütüyle beslenen bebekler: Günde birkaç kez dışkılayabilir veya birkaç günde bir dışkılayabilir; dışkı yumuşak olduğu sürece seyrek dışkılama genellikle normaldir.
  • Mama ile beslenen bebekler: Dışkı daha koyu ve kıvamlı olabilir.
  • Bebeklerde ıkınma: Bebeklerin dışkılarken kızarması ve ıkınması, dışkı yumuşaksa normaldir.
  • Kabızlık: Haftada ikiden az dışkılama, sert, iri veya keçi pisliği şeklinde dışkı, ağrılı dışkılama, dışkı tutma davranışı ve iç çamaşırını kirletme.

Nedenler

Fonksiyonel kabızlık genellikle şu dönemlerde başlar: Ek gıdaya veya inek sütüne geçiş, tuvalet eğitimi ve okula başlama. Ağrılı bir dışkılama sonrasında çocuk dışkıyı tutmaya başlar; dışkı bağırsakta bekledikçe sertleşir ve bir sonraki dışkılama daha da ağrılı olur. Bu kısır döngü kabızlığın sürmesine yol açar.

Beslenme önerileri

  • Sıvı: Çocuğun yaşına uygun miktarda su içmesini sağlamak.
  • Lif: Sebze, meyve (armut, erik, kayısı, kivi gibi), kuru baklagiller, tam tahıllı ekmek ve yulaf içeren dengeli beslenme (bkz. armut, kivi).
  • İnek sütü: Günde 500 ml’den fazla süt tüketen çocuklarda süt miktarını azaltmak kabızlığa ve demir eksikliğine karşı yardımcı olabilir. Bazı çocuklarda inek sütü proteinine bağlı kabızlık görülebilir; süt kısıtlaması hekim önerisiyle denenmelidir.
  • Meyve suyu: Sorbitol içeren armut, erik veya elma suyunun sınırlı miktarlarda yardımcı olabileceği belirtilmektedir; 1 yaş altında meyve suyu genellikle önerilmez, hekime danışılmalıdır.

Lif önemli olmakla birlikte, kılavuzlar fonksiyonel kabızlığı olan çocuklarda normal miktarın üzerinde lif takviyesinin ek fayda sağladığına dair kanıtların sınırlı olduğunu belirtmektedir.

Tuvalet alışkanlığı

  • Yemeklerden 15–30 dakika sonra 5–10 dakika tuvalete oturmayı rutin haline getirmek (mide-bağırsak refleksinden yararlanmak),
  • Ayakların yere veya bir basamağa basmasını sağlamak; dizlerin kalçadan yüksekte olması dışkılamayı kolaylaştırır,
  • Tuvalet eğitimini çocuk hazır olduğunda, baskı yapmadan sürdürmek; kabızlık varsa eğitime ara vermek,
  • Ödül tablosu gibi olumlu pekiştirme yöntemleri kullanmak, cezalandırmamak.

Tıbbi tedavi

Çocuk doktoru gerektiğinde dışkıyı yumuşatan ilaçlar (ör. ozmotik laksatifler) önerebilir; bu ilaçlar genellikle haftalar-aylar boyunca düzenli kullanılmalı ve doktor kontrolünde azaltılmalıdır. Erken bırakma kabızlığın tekrarlamasına yol açabilir.

Yapılmaması gerekenler: Sinameki (senna) gibi müshil etkili bitki çayları, zeytinyağı veya sabunla makattan uygulama, hekim önerisi olmadan lavman ve müshil kullanımı çocuklarda zararlı olabilir (bkz. sinameki, çocuklarda bitki çayları).
Hekime başvurun: Yenidoğanda ilk 48 saatte dışkılamama (mekonyum gecikmesi); bebeklerde kabızlıkla birlikte kusma, karında şişlik, kilo alamama; dışkıda kan; ateş; bacaklarda güçsüzlük veya sırt bölgesinde anormallik; kabızlığın uzun sürmesi veya tedaviye yanıt vermemesi.

Sık sorulan sorular

Bebeğim birkaç gündür kakasını yapmıyor, kabız mı?

Anne sütüyle beslenen bebeklerde dışkı yumuşak olduğu sürece seyrek dışkılama genellikle normaldir.

Kabız çocuğa ne yedirmeli?

Yeterli sıvı, sebze, meyve, baklagil ve tam tahıl içeren dengeli beslenme önerilir.

Çocuğa sinameki çayı verilir mi?

Hayır. Müshil etkili bitki çayları hekim önerisi olmadan çocuklarda kullanılmamalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Tabbers M.M. ve ark. (2014), ESPGHAN/NASPGHAN — Çocuklarda fonksiyonel kabızlık kılavuzu
  • İngiltere NICE (CG99) — Çocuk ve gençlerde kabızlık kılavuzu
  • Türk Pediatri Kurumu ve Türkiye Milli Pediatri Derneği — Kabızlık hasta bilgilendirmesi
  • Dünya Sağlık Örgütü — Bebek ve küçük çocuk beslenmesi önerileri

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık