Düşük FODMAP Diyeti: IBS’de Nasıl Uygulanır, Aşamaları ve Neden Diyetisyen Gerekir?

Kısaca

  • FODMAP’ler, ince bağırsakta zor emilen ve kalın bağırsakta fermente olarak gaz ve şişkinliğe yol açabilen bir grup karbonhidrattır.
  • Düşük FODMAP diyeti, irritabl bağırsak sendromunda (IBS) belirtileri azaltmada kanıtı olan bir yaklaşımdır.
  • Diyet üç aşamalıdır: kısa süreli kısıtlama, tek tek yeniden ekleme ve kişiye özel uzun vadeli beslenme.
  • Uzun süreli gereksiz kısıtlama bağırsak florasını ve beslenme yeterliliğini olumsuz etkileyebilir; diyetisyen eşliğinde uygulanmalıdır.
F Fermente edilebilen
O Oligosakkaritler — fruktanlar (buğday, soğan, sarımsak) ve GOS (baklagiller)
D Disakkaritler — laktoz (süt)
M Monosakkaritler — fazla fruktoz (elma, bal, armut)
A-P … ve polioller — sorbitol, mannitol (erik, mantar, tatlandırıcılar)

Düşük FODMAP diyeti, Avustralya’daki Monash Üniversitesi’nde geliştirilmiş ve irritabl bağırsak sendromunun (IBS) yönetiminde yaygın olarak kullanılan bir beslenme yaklaşımıdır. FODMAP’ler, ince bağırsakta tam olarak emilmeyen, kalın bağırsakta bakteriler tarafından fermente edilen ve suyu bağırsağa çeken kısa zincirli karbonhidratlardır. Hassas bağırsak yapısına sahip IBS hastalarında bu durum şişkinlik, gaz, karın ağrısı ve dışkılama değişikliklerine yol açabilir (bkz. irritabl bağırsak sendromu).

Kanıtlar

Randomize çalışmalar ve meta-analizler, düşük FODMAP diyetinin IBS hastalarının yaklaşık yarısında ila üçte ikisinde belirtileri anlamlı ölçüde azalttığını göstermiştir. İngiltere NICE ve Amerikan Gastroenteroloji Koleji kılavuzları, düşük FODMAP diyetini IBS’de ikinci basamak beslenme yaklaşımı olarak önermektedir.

Kanıt düzeyi: Orta-iyi (IBS’de).

Üç aşama

  1. Kısıtlama (2–6 hafta): Yüksek FODMAP’li besinler azaltılır ve belirtilerin düzelip düzelmediği izlenir.
  2. Yeniden ekleme (6–8 hafta): FODMAP grupları tek tek ve kontrollü olarak yeniden eklenerek hangi grubun ve ne miktarın belirti yaptığı belirlenir.
  3. Kişiselleştirme: Kişi yalnızca kendisine sorun yaratan FODMAP’leri sınırlayarak mümkün olduğunca çeşitli bir beslenmeye döner.

Diyetin amacı, ömür boyu tüm FODMAP’lerden kaçınmak değil, kişisel tetikleyicileri belirlemektir.

Besin örnekleri

Yüksek FODMAP (kısıtlama aşamasında azaltılır) Düşük FODMAP alternatifler
Soğan, sarımsak, pırasa, enginar Yeşil soğanın yeşil kısmı, frenk soğanı, sarımsaklı yağ
Buğday ve çavdar ürünleri (büyük porsiyonlarda) Pirinç, yulaf, kinoa, uzun fermantasyonlu ekşi mayalı ekmek
Nohut, mercimek, kuru fasulye (büyük porsiyonlar) Konserve ve iyi yıkanmış küçük porsiyon baklagiller
Süt, yoğurt (laktoz intoleransı olanlarda) Laktozsuz süt ürünleri, olgun peynirler
Elma, armut, karpuz, mango, bal Muz (az olgun), portakal, çilek, kivi, üzüm
Erik, kayısı, mantar, karnabahar, sorbitol-ksilitol içeren ürünler Havuç, patates, kabak, salatalık, domates

İlgili rehberler: pırasa, elma, laktoz intoleransı, ekşi maya.

Riskler

  • Uzun süreli katı kısıtlama, bağırsaktaki yararlı bakterilerin (bifidobakteriler) azalmasına yol açabilir.
  • Lif, kalsiyum ve diğer besin öğelerinin alımı azalabilir.
  • Gereksiz besin korkusu ve yeme bozukluğu riski; yeme bozukluğu öyküsü olanlarda dikkatli olunmalıdır.

Önemli: Düşük FODMAP diyetine başlamadan önce IBS tanısının hekim tarafından konması ve çölyak hastalığı gibi diğer hastalıkların dışlanması gerekir. Çölyak testleri glüten tüketilirken yapılmalıdır (bkz. çölyak). Kilo kaybı, dışkıda kan, ateş, gece uyandıran ağrı veya kansızlık varsa hekime başvurun.

Sık sorulan sorular

FODMAP nedir?

İnce bağırsakta zor emilen ve kalın bağırsakta fermente olarak gaz ve şişkinliğe yol açabilen kısa zincirli karbonhidratlardır.

Düşük FODMAP diyeti ömür boyu mu uygulanır?

Hayır. Kısa süreli kısıtlamanın ardından besinler yeniden eklenir ve kişisel tetikleyiciler belirlenir.

Düşük FODMAP diyetini kendi başıma uygulayabilir miyim?

Diyetisyen eşliğinde uygulanması önerilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Halmos E.P. ve ark. (2014), Gastroenterology — IBS’de düşük FODMAP diyeti: Kontrollü çalışma
  • Black C.J. ve ark. (2022), Gut — IBS’de diyet müdahaleleri: Ağ meta-analizi
  • İngiltere NICE (CG61) — Yetişkinlerde IBS kılavuzu
  • Monash Üniversitesi — Düşük FODMAP diyeti kaynakları

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık