Kısaca
- Gastrit, mide iç yüzeyinin iltihaplanmasıdır; en sık nedenleri H. pylori enfeksiyonu, ağrı kesiciler (NSAİİ) ve alkoldür.
- Belirtiler hazımsızlık, mide ağrısı, şişkinlik ve bulantıdır; bazı kişilerde hiç belirti olmayabilir.
- Belirli bir “gastrit diyeti”nin iyileştirdiği kanıtlanmamıştır; şikâyetleri artıran besinlerden kaçınmak ve öğünleri düzenlemek önerilir.
- Siyah dışkı, kanlı kusma, kilo kaybı ve yutma güçlüğü acil değerlendirme gerektiren alarm belirtileridir.
Gastrit, mide iç yüzeyini kaplayan mukozanın iltihaplanmasıdır. Halk arasında hazımsızlık ve mide ağrısı için sıklıkla “gastrit” denilse de tanı, endoskopi ve doku örneğiyle konur. Mide şikâyetlerinin önemli bir kısmı, gastrit olmadan da görülebilen fonksiyonel dispepsiden kaynaklanır.
Nedenler
- Helicobacter pylori enfeksiyonu: Kronik gastritin en sık nedenidir ve Türkiye’de yaygındır (bkz. H. pylori).
- Ağrı kesiciler (NSAİİ): İbuprofen, naproksen, diklofenak ve aspirin gibi ilaçlar mide mukozasına zarar verebilir.
- Alkol ve sigara,
- Ağır hastalık ve stres (yoğun bakım hastaları),
- Otoimmün gastrit: B12 eksikliğine yol açabilir,
- Safra reflüsü ve diğer nedenler.
Belirtiler
Mide ağzında yanma veya ağrı, erken doyma, şişkinlik, bulantı, iştahsızlık ve geğirme. Kronik gastrit çoğu zaman belirti vermez.
Beslenme ve yaşam tarzı
- Belirli bir “gastrit diyeti”nin gastriti iyileştirdiği bilimsel olarak gösterilmemiştir. Kişisel olarak şikâyetleri artıran besinleri (acı, çok yağlı, asitli yiyecekler, kahve, alkol) belirleyip sınırlamak yararlı olabilir.
- Az ve sık öğünler, yavaş yemek, yatmadan hemen önce yememek,
- Süt miti: Sütün mideyi koruduğu inancı yaygındır; süt kısa süreli rahatlama sağlasa da mide asidi salgısını artırabilir ve tedavi edici değildir.
- Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak,
- Hekim önerisi olmadan uzun süreli ağrı kesici kullanmamak.
Tedavi
Tedavi nedene yöneliktir: H. pylori varsa eradikasyon tedavisi, NSAİİ kullanımına bağlıysa ilacın değiştirilmesi veya mide koruyucu eklenmesi. Proton pompası inhibitörleri (PPI) etkili ilaçlardır; ancak hekim kontrolü olmadan yıllarca kullanılmamalıdır. Uzun süreli kullanım B12 ve magnezyum eksikliği, kemik kırığı ve bazı enfeksiyon riskleriyle ilişkilendirilmiştir.
Bitkisel ürünler
- Meyan kökü (DGL): Glisirizini uzaklaştırılmış meyan kökü ürünleri hakkında küçük çalışmalar vardır; normal meyan kökü yüksek tansiyon ve potasyum düşüklüğü yapabilir (bkz. meyan kökü).
- Papatya ve nane: Papatya hafif sindirim şikâyetlerinde geleneksel olarak kullanılır; nane reflüyü artırabilir (bkz. papatya).
- Mastik (damla sakızı): Laboratuvar çalışmalarında H. pylori’ye etkisi bildirilmiştir; klinik kanıtlar sınırlıdır (bkz. damla sakızı).
Kanıt düzeyi (bitkisel ürünler): Zayıf-sınırlı.
Alarm belirtileri — acil başvurun: Siyah, katran gibi dışkı; kanlı veya kahve telvesi gibi kusma; şiddetli ve ani karın ağrısı (ülser delinmesi); açıklanamayan kilo kaybı; yutma güçlüğü; sürekli kusma; kansızlık; 50 yaş üstünde yeni başlayan hazımsızlık; ailede mide kanseri öyküsü. Kanama belirtilerinde 112’yi arayın.
Sık sorulan sorular
Gastrit neden olur?
En sık nedenler H. pylori enfeksiyonu, ağrı kesiciler ve alkoldür.
Süt gastrite iyi gelir mi?
Kısa süreli rahatlama sağlayabilir; ancak tedavi edici değildir ve asit salgısını artırabilir.
Mide koruyucu ilaçlar uzun süre kullanılabilir mi?
Hekim kontrolü olmadan yıllarca kullanılmamalıdır; uzun süreli kullanımın bazı riskleri vardır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Malfertheiner P. ve ark. (2022), Gut — Maastricht VI/Floransa uzlaşı raporu: H. pylori yönetimi
- Moayyedi P. ve ark. (2017), American Journal of Gastroenterology — ACG ve CAG dispepsi kılavuzu
- Türk Gastroenteroloji Derneği — Gastrit ve dispepsi hasta bilgilendirmesi
- ABD FDA — Uzun süreli proton pompası inhibitörü kullanımı güvenlik bildirimleri
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi