Kurdeşen (Ürtiker): Nedenleri, Antihistaminik Tedavi, Kronik Ürtiker ve Anafilaksi Uyarı İşaretleri

Kısaca

  • Kurdeşen, ciltte aniden ortaya çıkan, kaşıntılı, kabarık, kızarık ve genellikle 24 saat içinde yer değiştiren plaklardır.
  • Akut ürtiker (6 haftadan kısa) sıklıkla enfeksiyonlar, ilaçlar veya besinlerle tetiklenir; kronik ürtikerde çoğu zaman dış bir neden bulunamaz.
  • İkinci kuşak (uyku yapmayan) antihistaminikler tedavinin temelidir; doz artırımı ve diğer tedaviler hekim tarafından düzenlenir.
  • Dudak, dil veya boğazda şişlik, nefes darlığı, ses kısıklığı, baş dönmesi veya bayılma anafilaksi belirtisi olabilir ve 112 gerektirir.
Akut ürtiker 6 haftadan kısa süren
Kronik ürtiker 6 haftadan uzun, haftanın çoğu günü tekrarlayan
Anjiyoödem Dudak, göz kapağı, dil, el-ayakta derin şişlik
Sık tetikleyiciler Viral enfeksiyonlar, NSAİİ ve antibiyotikler, besin alerjisi, böcek sokması, soğuk, basınç, sıcak, egzersiz

Kurdeşen (ürtiker), cildin üst katmanlarında histamin ve diğer maddelerin salınmasıyla oluşan, sivrisinek ısırığına benzer kabarık, kaşıntılı, kızarık plaklardır. Plakların boyutu birkaç milimetreden avuç içi büyüklüğüne kadar değişebilir, birleşebilir ve tek bir plak genellikle 24 saat içinde iz bırakmadan kaybolup başka bir yerde yeniden çıkabilir. İnsanların yaklaşık beşte biri yaşamlarının bir döneminde kurdeşen geçirir.

Akut ürtiker

Altı haftadan kısa süren ürtikerdir. Sık nedenleri:

  • Enfeksiyonlar: Özellikle çocuklarda viral üst solunum yolu enfeksiyonları en sık nedendir.
  • İlaçlar: Aspirin ve diğer NSAİİ’ler, penisilin gibi antibiyotikler, kodein.
  • Besinler: Fıstık, kuruyemiş, yumurta, süt, balık, kabuklu deniz ürünleri; genellikle yemekten dakikalar ile iki saat içinde başlar (bkz. besin alerjisi).
  • Böcek sokmaları, lateks, bazı bitkiler ve kozmetikler.

Akut ürtikerlerin önemli bir kısmında neden bulunamaz ve kendiliğinden geçer.

Kronik ürtiker

Altı haftadan uzun süren ürtikerdir ve iki gruba ayrılır:

  • Kronik spontan ürtiker: Belirgin bir dış tetikleyici olmadan ortaya çıkar. Çoğu vakada otoimmün bir mekanizma rol oynar; besin alerjisi nadiren nedendir. Tiroid otoimmünitesi eşlik edebilir. Ortalama birkaç yıl içinde kendiliğinden düzelme eğilimindedir.
  • Uyarılmış (indüklenebilir) ürtiker: Soğuk, basınç, kaşıma (dermografizm), sıcak, güneş ışığı, terleme/egzersiz (kolinerjik ürtiker) veya su gibi belirli fiziksel uyaranlarla tetiklenir.

Stres, NSAİİ’ler ve alkol kronik ürtikeri alevlendirebilir.

Anjiyoödem

Cildin daha derin katmanlarında gelişen şişliktir; dudak, göz kapakları, dil, el, ayak ve genital bölgeyi tutabilir. Ürtikerle birlikte veya tek başına görülebilir. Tansiyon ilacı olarak kullanılan ACE inhibitörleri (ramipril, enalapril vb.) ürtiker olmadan anjiyoödeme yol açabilir. Tekrarlayan, ürtikersiz anjiyoödemde kalıtsal anjiyoödem araştırılmalıdır.

Tedavi

  • Tetikleyiciden kaçınmak: Belirlenmiş bir neden varsa ondan uzak durmak.
  • İkinci kuşak antihistaminikler: Setirizin, levosetirizin, loratadin, desloratadin, feksofenadin gibi uyku yapmayan antihistaminikler tedavinin temelidir. Uluslararası ürtiker kılavuzu, kronik ürtikerde standart doz yetersizse hekim kontrolünde dozun artırılmasını önermektedir.
  • Kısa süreli kortikosteroidler: Şiddetli akut ataklarda hekim tarafından kısa süreli verilebilir; kronik ürtikerde uzun süreli kullanılmamalıdır.
  • İleri tedaviler: Antihistaminiklere yanıt vermeyen kronik spontan ürtikerde omalizumab gibi biyolojik ilaçlar veya siklosporin uzman tarafından kullanılabilir.

Diyet ve bitkisel ürünler

Kronik spontan ürtikerde besin alerjisi nadir bir nedendir; gereksiz ve kısıtlayıcı eliminasyon diyetleri beslenme yetersizliğine yol açabilir. Bazı kişilerde psödoalerjen veya düşük histaminli diyetler denenmiştir; kanıtlar sınırlıdır ve diyetisyen eşliğinde uygulanmalıdır. Isırgan otu, kuersetin, D vitamini ve probiyotikler için de kanıtlar sınırlıdır. Bitkisel ürünler, özellikle papatya ailesi bitkileri, kendileri alerjik reaksiyonlara yol açabilir (bkz. bitkisel ürünlere alerji). Serin duş ve gevşek pamuklu giysiler kaşıntıyı hafifletebilir.

Kanıt düzeyi: Diyet ve bitkisel yaklaşımlar için zayıf; antihistaminikler için güçlü kanıt vardır.

Acil durum — hemen 112’yi arayın: Kurdeşenle birlikte dudak, dil veya boğazda şişlik, yutma güçlüğü, ses kısıklığı, nefes darlığı, hırıltılı solunum, baş dönmesi, bayılma, kusma veya karın ağrısı anafilaksi belirtisi olabilir. Daha önce adrenalin oto-enjektörü reçete edildiyse hemen kullanın ve 112’yi arayın. Altı haftadan uzun süren, ateş veya eklem ağrısıyla birlikte olan, morluk bırakan ya da 24 saatten uzun süren plaklar için dermatoloji veya alerji uzmanına başvurun.

Sık sorulan sorular

Kurdeşen bulaşıcı mıdır?

Hayır. Kurdeşen bulaşıcı değildir.

Kurdeşen neden çıkar?

Enfeksiyonlar, ilaçlar, besinler ve fiziksel uyaranlar tetikleyebilir; kronik ürtikerde çoğu zaman neden bulunamaz.

Kurdeşen ne zaman acildir?

Dudak-dil şişliği, nefes darlığı, yutma güçlüğü veya bayılma eşlik ediyorsa acildir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Zuberbier T. ve ark. (2022), Allergy — Uluslararası EAACI/GA²LEN/EuroGuiDerm/APAAACI ürtiker kılavuzu
  • İngiltere NICE CKS — Ürtiker
  • Dünya Alerji Örgütü (WAO) — Anafilaksi kılavuzu
  • Türk Ulusal Alerji ve Klinik İmmünoloji Derneği — Ürtiker hasta bilgilendirmesi

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık