Kısaca
- İlaçların çoğu oda sıcaklığında (genellikle 25 °C altında), kuru, karanlık ve çocukların ulaşamayacağı bir yerde saklanmalıdır.
- Banyo dolapları, mutfakta ocak yanı, pencere önü ve araç içi ilaçların bozulmasına yol açabilecek uygunsuz yerlerdir.
- İnsülin, bazı aşılar, bazı göz damlaları ve biyolojik ilaçlar buzdolabında (2–8 °C) saklanmalı ve dondurulmamalıdır.
- Son kullanma tarihi geçmiş veya kullanılmayan ilaçlar çöpe veya lavaboya atılmamalı; eczanelerdeki ve belediyelerin atık ilaç toplama kutularına bırakılmalıdır.
| Oda sıcaklığı | Genellikle 25 °C altı (kutuda yazan koşula uyun) |
|---|---|
| Buzdolabı | 2–8 °C; kapı rafında ve dondurucu yakınında değil |
| Açıldıktan sonra kısa ömürlü | Göz damlaları (genellikle 4 hafta), antibiyotik şurupları (hazırlandıktan sonra belirli gün), insülin kalemleri (oda sıcaklığında yaklaşık 4 hafta) |
| İmha | Eczane ve belediyelerin atık ilaç toplama noktaları |
İlaçların etkili ve güvenli olması yalnızca doğru kullanılmalarına değil, doğru saklanmalarına da bağlıdır. Sıcaklık, nem, ışık ve hava ilaçların etken maddelerini bozabilir; bu da ilacın etkisini azaltabilir veya nadiren zararlı ürünlerin oluşmasına yol açabilir.
Genel saklama kuralları
- Kutuyu ve kullanma talimatını okuyun: Her ilacın kutusunda saklama koşulları belirtilir.
- Orijinal ambalajında saklayın: Blister ve kutular ilacı ışık ve nemden korur; ilaçları başka kaplara boşaltmayın, karışıklıkları önlemek için kutularını saklayın.
- Serin, kuru ve karanlık yer: Yatak odasındaki bir dolap veya çekmece genellikle uygun bir yerdir.
- Çocuklardan uzak: Kilitli veya yüksek bir dolap tercih edin. Çocuklarda ilaç zehirlenmeleri en sık görülen zehirlenmeler arasındadır (bkz. ev ecza dolabı).
Uygunsuz saklama yerleri
- Banyo dolabı: Duş ve banyo sırasında oluşan sıcaklık ve nem ilaçları bozabilir.
- Mutfak: Ocak, fırın, buzdolabı üstü ve pencere önü sıcaklık değişimlerine açıktır.
- Araba: Yaz aylarında araç içi sıcaklığı 60 °C’yi aşabilir; kışın donma olabilir. Özellikle insülin, astım spreyleri ve kalp ilaçları araçta bırakılmamalıdır.
- Çanta ve cepler: Uzun süre güneş altında kalan çantalar.
Buzdolabında saklanması gereken ilaçlar
İnsülin, bazı aşılar, bazı göz damlaları, bazı antibiyotik şurupları (hazırlandıktan sonra), bazı biyolojik ve hormon ilaçları (örneğin bazı romatizma ve obezite ilaçları) buzdolabında 2–8 °C arasında saklanmalıdır.
- İlaçları buzdolabının kapı rafına değil, orta raflara koyun; kapı rafında sıcaklık dalgalanır,
- Dondurucuya veya buzdolabının arka duvarına temas ettirmeyin; dondurulan insülin ve aşılar kullanılmamalıdır,
- Kullanımda olan insülin kalemi genellikle oda sıcaklığında belirli bir süre (çoğunlukla yaklaşık 4 hafta) saklanabilir; ürün talimatına uyun,
- Seyahatte soğuk zincir gerektiren ilaçlar için soğutucu çanta kullanın, buz aküsüne doğrudan temas ettirmeyin.
Son kullanma tarihi ve açıldıktan sonraki süre
Son kullanma tarihi, ilacın uygun koşullarda saklandığında etkinliğini ve güvenliğini koruduğu süreyi gösterir. Bazı ilaçların açıldıktan sonra kullanım süresi çok daha kısadır:
- Göz damlaları genellikle açıldıktan sonra 4 hafta içinde kullanılmalıdır; kontaminasyon göz enfeksiyonuna yol açabilir,
- Hazırlanmış antibiyotik süspansiyonları belirtilen gün sayısı içinde kullanılmalı ve kalanı atılmalıdır,
- Kremlerin ve şurupların açılış tarihini kutunun üzerine yazmak faydalıdır.
Rengi, kokusu veya kıvamı değişmiş, tabletleri ufalanmış ya da yapışmış ilaçlar son kullanma tarihi geçmemiş olsa bile kullanılmamalıdır. Son kullanma tarihi geçmiş ilaçlar, özellikle adrenalin oto-enjektörleri, insülin, nitrogliserin ve antibiyotikler kullanılmamalıdır.
Kullanılmayan ilaçların imhası
İlaçları çöpe, lavaboya veya tuvalete atmak su ve toprak kirliliğine yol açar ve çöpte başkalarının (özellikle çocukların) eline geçebilir. Türkiye’de birçok eczane ve belediye atık ilaç toplama kutuları bulundurmaktadır; Sağlık Bakanlığı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ilgili kampanyalar yürütmektedir. İğne ve kalem uçlarını sert, delinmeyen bir kapta toplayıp sağlık kuruluşu veya eczaneye teslim edin.
Bitkisel ürünler ve takviyeler
Bitkisel ürünler, uçucu yağlar ve takviyeler de ışık, ısı ve nemden etkilenir; ambalaj talimatına göre saklanmalıdır. Uçucu yağlar çocukların ulaşamayacağı yerde, ağzı sıkıca kapalı koyu renkli şişelerde saklanmalıdır (bkz. uçucu yağlar ve çocuklar).
Dikkat: Çocuğunuz veya bir yakınınız yanlışlıkla ilaç yuttuysa kusturmaya çalışmayın; hemen 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın ve ilacın kutusunu yanınızda tutun. Bilinç kaybı, nöbet veya nefes darlığı varsa 112’yi arayın. Bozulmuş olabileceğinden şüphelendiğiniz bir ilacı kullanmadan önce eczacınıza danışın.
Sık sorulan sorular
İlaçlar banyo dolabında saklanır mı?
Önerilmez. Banyodaki sıcaklık ve nem ilaçları bozabilir.
İnsülin nasıl saklanır?
Açılmamış insülin buzdolabında (2–8 °C) saklanır ve dondurulmaz; kullanımdaki kalem talimata göre oda sıcaklığında tutulabilir.
Kullanılmayan ilaçları nereye atmalıyım?
Eczanelerdeki veya belediyelerin atık ilaç toplama kutularına bırakın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu — İlaçların doğru saklanması ve akılcı ilaç kullanımı bilgilendirmeleri
- Dünya Sağlık Örgütü (2003) — Farmasötik ürünler için iyi depolama uygulamaları kılavuzu
- ABD FDA — Kullanılmayan ilaçların imhası: Bilmeniz gerekenler
- Amerikan Diyabet Derneği — İnsülin saklama ve kullanımı hasta bilgilendirmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi