İlaç-Besin Etkileşimleri: Greyfurt, Süt, Yeşil Yapraklı Sebzeler, Kafein ve Diğer Önemli Örnekler

Kısaca

  • Bazı besinler ilaçların emilimini, vücuttaki yıkımını veya etkisini değiştirerek ilacın yetersiz kalmasına ya da yan etkilerin artmasına yol açabilir.
  • Greyfurt ve greyfurt suyu bazı kolesterol, tansiyon ve kalp ilaçlarının kan düzeyini tehlikeli şekilde artırabilir.
  • Süt ürünleri, kalsiyum ve demir; bazı antibiyotiklerin ve tiroid ilacının emilimini azaltır.
  • Varfarin kullananlar yeşil yapraklı sebzeleri kesmemeli, ancak tüketimlerini düzenli ve tutarlı tutmalıdır; aç-tok kullanım talimatlarına uyulmalıdır.
Greyfurt Bazı statinler, kalsiyum kanal blokerleri, bazı ritim ilaçları, bazı bağışıklık baskılayıcılar
Süt/kalsiyum/demir Tetrasiklinler, florokinolonlar, levotiroksin, bisfosfonatlar
K vitamini (yeşil yapraklılar) Varfarin — tutarlı tüketim önerilir
Tiramin (olgun peynir, fermente ürünler) MAO inhibitörleri — tehlikeli tansiyon yükselmesi

İlaçlar ve besinler aynı sindirim sisteminden geçer ve karaciğerde benzer süreçlerle işlenir. Bu nedenle bazı besinler ilaçların emilimini azaltabilir veya artırabilir, ilaçların vücutta yıkımını değiştirebilir ya da ilacın etkisine benzer veya zıt etkiler gösterebilir. Bu rehber en önemli ilaç-besin etkileşimlerini özetler; bitkisel ürünlerle etkileşimler ayrı bir rehberde ele alınmıştır (bkz. bitki-ilaç etkileşimleri).

Greyfurt ve benzeri meyveler

Greyfurt ve greyfurt suyu, bağırsak duvarındaki CYP3A4 enzimini kalıcı olarak baskılayarak bu enzimle işlenen ilaçların kan düzeyini artırabilir. Etki tek bir bardak greyfurt suyundan sonra 24 saatten uzun sürebilir; bu nedenle ilacı greyfurttan saatler sonra almak etkileşimi önlemez. Etkilenen ilaçlar arasında simvastatin ve atorvastatin gibi bazı kolesterol ilaçları, felodipin gibi bazı tansiyon ilaçları, bazı ritim ilaçları ve siklosporin gibi bağışıklık baskılayıcılar bulunur. Turunç (acı portakal) ve pomelo da benzer etki gösterebilir (bkz. greyfurt-ilaç etkileşimi).

Süt ürünleri, kalsiyum, demir ve antiasitler

Kalsiyum, magnezyum, demir ve alüminyum gibi mineraller bazı ilaçlarla bağırsakta bağlanarak emilimlerini azaltır:

  • Tetrasiklin ve florokinolon grubu antibiyotikler: Süt, yoğurt, peynir, kalsiyum ve demir takviyeleri ile antiasitlerle birlikte alınmamalı; aralarında birkaç saat bırakılmalıdır.
  • Levotiroksin (tiroid ilacı): Aç karnına, genellikle kahvaltıdan 30–60 dakika önce sadece suyla alınmalıdır; kahve, süt, soya, lif, kalsiyum ve demir emilimini azaltır (bkz. tiroid ilaçları).
  • Bisfosfonatlar (osteoporoz ilaçları): Sabah aç karnına, bol suyla ve dik durarak alınmalı; yemek, kahve ve süt emilimlerini belirgin şekilde azaltır.

K vitamini ve varfarin

Varfarin, K vitamininin pıhtılaşmadaki rolünü engelleyerek etki gösterir. Ispanak, pazı, lahana, brokoli, maydanoz gibi yeşil yapraklı sebzeler K vitamininden zengindir. Bu besinlerin tüketimindeki ani artış varfarinin etkisini azaltabilir, ani azalış ise kanama riskini artırabilir. Varfarin kullananların bu sebzeleri kesmesi değil, haftadan haftaya benzer miktarlarda düzenli tüketmesi önerilir. Yeni nesil kan sulandırıcılarda (doğrudan oral antikoagülanlar) K vitamini etkileşimi yoktur, ancak greyfurt ve bazı bitkisel ürünlerle etkileşimler olabilir.

Tiramin ve MAO inhibitörleri

Olgunlaştırılmış peynirler, salamura ve fermente gıdalar, sucuk-salam gibi kürlenmiş etler, soya sosu ve bazı biralar tiramin içerir. Bazı antidepresanlar ve Parkinson ilaçları (MAO inhibitörleri) kullanılırken yüksek tiraminli besinler ani ve tehlikeli tansiyon yükselmesine yol açabilir.

Potasyum

ACE inhibitörleri, anjiyotensin reseptör blokerleri ve potasyum tutucu idrar söktürücüler (spironolakton) kan potasyum düzeyini artırabilir. Bu ilaçları kullananlarda, özellikle böbrek hastalığı da varsa, potasyum içeren tuz yerine geçen ürünler (düşük sodyumlu tuzlar) ve potasyum takviyeleri tehlikeli olabilir (bkz. potasyum).

Kafein

Kafein, bazı astım ilaçları (teofilin) ve bazı antibiyotiklerle (siprofloksasin) birlikte yan etkileri artırabilir; uyarıcı ilaçların etkisini güçlendirebilir. Bazı ilaçlar kafeinin yıkımını yavaşlatarak çarpıntı ve uykusuzluğa yol açabilir (bkz. kahve).

Lif ve yemekle birlikte alım

  • Yüksek lifli öğünler ve lif takviyeleri bazı ilaçların emilimini azaltabilir.
  • Bazı ilaçlar yemekle birlikte alındığında daha iyi emilir veya mideyi daha az tahriş eder (ör. NSAİİ’ler, metformin); bazıları ise aç karnına alınmalıdır.
  • Kullanma talimatındaki “aç karnına”, “tok karnına”, “yemekle birlikte” ifadelerine uyun; emin değilseniz eczacınıza sorun.

Alkol

Alkol birçok ilaçla ciddi etkileşime girer (bkz. alkol-ilaç etkileşimleri).

Not: Etkileşimlerin klinik önemi ilaca ve kişiye göre değişir; burada yalnızca sık ve önemli örnekler verilmiştir.

Önemli: Yeni bir ilaca başlarken hekiminize veya eczacınıza beslenme alışkanlıklarınızı, kullandığınız takviyeleri ve bitkisel ürünleri bildirin. Varfarin kullanırken beslenmenizde büyük bir değişiklik yapacaksanız (diyet, oruç, vejetaryen beslenmeye geçiş) önceden hekiminize danışın. Beklenmedik kanama, çarpıntı, şiddetli baş ağrısı veya bayılma gibi belirtilerde hekime başvurun; ciddi durumlarda 112’yi arayın.

Sık sorulan sorular

Greyfurt hangi ilaçlarla etkileşir?

Bazı statinler, tansiyon ilaçları, ritim ilaçları ve bağışıklık baskılayıcılar gibi CYP3A4 ile işlenen ilaçlarla etkileşebilir.

Varfarin kullanırken ıspanak yenir mi?

Evet, ancak tüketim miktarı düzenli ve tutarlı olmalıdır.

Tiroid ilacı süt ile alınır mı?

Hayır. Levotiroksin aç karnına, sadece suyla alınmalıdır.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Bailey D.G. ve ark. (2013), Canadian Medical Association Journal — Greyfurt-ilaç etkileşimleri: Yasak meyve mi, önlenebilir sonuçlar mı?
  • ABD FDA — İlaç ve besin etkileşimlerinden kaçınma tüketici rehberi
  • Ageno W. ve ark. (2012), Chest — Oral antikoagülan tedavi: ACCP kanıta dayalı klinik uygulama kılavuzu
  • Jonklaas J. ve ark. (2014), Thyroid — Amerikan Tiroid Derneği hipotiroidi tedavisi kılavuzu

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık