Kısaca
- Gotu kola, Asya’da sebze ve geleneksel ilaç olarak kullanılan bir bataklık bitkisidir; kozmetiklerde “cica” adıyla bilinir.
- Kronik venöz yetmezlikte bacak şişliği ve ağrı üzerine bazı olumlu çalışmalar vardır; kanıtların kalitesi orta-düşüktür.
- Hafıza ve kaygı üzerine yapılan çalışmalar küçük ve tutarsızdır.
- Ağızdan kullanımla ilişkili karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir; karaciğer hastaları kullanmamalıdır.
| Bilimsel ad | Centella asiatica |
|---|---|
| Familya | Apiaceae (maydanozgiller) |
| Kullanılan kısım | Toprak üstü kısımlar |
| Etken maddeler | Triterpenler (asiatikozit, madekassozit, asiatik asit, madekassik asit) |
| Not | Kola fıstığı ile ilgisi yoktur; kafein içermez |
Gotu kola, Hindistan, Sri Lanka, Güneydoğu Asya ve Afrika’nın nemli bölgelerinde yetişen, yuvarlak yapraklı sürünücü bir bitkidir. Sri Lanka ve Tayland mutfağında salata ve içecek olarak tüketilir. Ayurveda’da hafıza ve uzun ömür, Geleneksel Çin Tıbbında ise yaralar ve cilt hastalıkları için kullanılmıştır. Adı kola içeceğiyle karıştırılsa da kafein içermez.
Cilt ve yara iyileşmesi
Laboratuvar çalışmalarında gotu kola triterpenlerinin kolajen sentezini uyarabildiği gösterilmiştir. Bu nedenle yara izi kremleri ve “cica” etiketli kozmetiklerde yaygın olarak kullanılır. Bazı küçük klinik çalışmalarda yara iyileşmesi ve yanık izleri üzerine olumlu sonuçlar bildirilmiştir; ancak kaliteli büyük çalışmalar sınırlıdır. Hamilelikte çatlakları önleme amacıyla kullanılan kremlerde de yer alır (bkz. çatlaklar).
Kronik venöz yetmezlik ve varis
Standardize gotu kola ekstresi (TTFCA) ile yapılan çalışmalarda bacaklarda ağırlık hissi, şişlik ve kılcal damar geçirgenliğinde iyileşmeler bildirilmiştir. 2013’te yapılan bir sistematik derleme, kanıtların umut verici ancak metodolojik olarak sınırlı olduğunu belirtmiştir.
Hafıza ve kaygı
Küçük çalışmalarda yaşlılarda bilişsel işlev ve sağlıklı yetişkinlerde kaygı üzerine bazı etkiler bildirilmiştir. Bu çalışmalar küçük, kısa süreli ve tutarsızdır.
Kanıt düzeyi: Sınırlı. Venöz yetmezlik ve yara iyileşmesinde en güçlü veriler; diğer alanlarda zayıf.
Güvenlik
- Karaciğer: Ağızdan gotu kola kullanımıyla ilişkili akut hepatit vakaları bildirilmiştir (bkz. bitkisel ürünler ve karaciğer).
- Cilt: Haricen kullanımda alerjik kontakt dermatit görülebilir.
- Mide şikâyetleri, baş ağrısı, uyku hali.
- Bataklık bitkisi olduğundan yetiştirildiği sudan ağır metal biriktirebilir; ürün kalitesi önemlidir.
Kimler kullanmamalı?
Karaciğer hastalığı olanlar, gebeler ve emzirenler (ağızdan kullanım), çocuklar, ameliyat olacaklar (yatıştırıcı etki nedeniyle en az 2 hafta önce bırakılması önerilir), maydanozgiller ailesine alerjisi olanlar.
Etkileşimler
Yatıştırıcı ilaçlar ve alkol (uyku halini artırabilir), karaciğere zararlı ilaçlar, diyabet ve kolesterol ilaçları (teorik etkileşim).
Hekime başvurun: Bacakta ani şişlik, ağrı, kızarıklık ve sıcaklık derin ven trombozunun belirtisi olabilir ve acil değerlendirme gerektirir. İyileşmeyen yaralar, özellikle diyabet hastalarında, hekim tarafından değerlendirilmelidir. Gotu kola kullanırken sarılık veya koyu idrar olursa ürünü bırakın.
Sık sorulan sorular
Gotu kola yara izlerine iyi gelir mi?
Küçük çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmiştir; kaliteli büyük çalışmalar sınırlıdır.
Gotu kola hafızayı güçlendirir mi?
Küçük ve tutarsız çalışmalar vardır; güvenilir kanıt yoktur.
Gotu kola kafein içerir mi?
Hayır. Kola fıstığı ile ilgisi yoktur.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Chong N.J. ve Aziz Z. (2013), Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine — Centella asiatica ve kronik venöz yetmezlik: Sistematik derleme
- Bylka W. ve ark. (2013), Postepy Dermatologii i Alergologii — Centella asiatica’nın kozmetolojide kullanımı
- Jorge O.A. ve Jorge A.D. (2005), Revista Española de Enfermedades Digestivas — Centella asiatica’ya bağlı hepatotoksisite
- Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi — About Herbs: Gotu Kola
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi