Kısaca
- Garcinia cambogia, kabuğundaki hidroksisitrik asit (HCA) nedeniyle zayıflama ürünlerinde yaygın kullanılır.
- Meta-analizler, plaseboya göre en fazla yaklaşık 1 kg civarında küçük ve klinik önemi belirsiz bir fark bulmuştur.
- Garcinia içeren ürünlerle ilişkili karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir.
- “Hızlı kilo verdirir” iddiaları bilimsel değildir; bazı ürünlerde gizli ilaç maddeleri tespit edilmiştir.
| Bilimsel ad | Garcinia gummi-gutta (eski adı G. cambogia) |
|---|---|
| Familya | Clusiaceae |
| Kullanılan kısım | Meyve kabuğu |
| Etken madde | Hidroksisitrik asit (HCA) |
| Düzenleyici durum | Takviye olarak satılır; ilaç onayı yoktur |
Garcinia cambogia, Güneydoğu Asya ve Hindistan’da yetişen, küçük balkabağına benzeyen bir meyvedir. Kurutulmuş kabuğu, geleneksel olarak yemeklerde ekşilik vermek için kullanılır. 2010’lu yıllarda televizyon programları ve sosyal medya aracılığıyla “mucize zayıflama ürünü” olarak tanıtılmasıyla dünya çapında popüler oldu.
Nasıl etki ettiği iddia ediliyor?
Laboratuvar çalışmalarında HCA, karbonhidratların yağa dönüşümünde rol oynayan ATP-sitrat liyaz enzimini engeller. Ayrıca serotonin düzeyini etkileyerek iştahı azalttığı öne sürülmüştür. Ancak laboratuvar ve hayvan çalışmalarındaki etkiler insanlarda aynı şekilde görülmemiştir.
Bilimsel kanıtlar
Onakpoya ve arkadaşlarının 2011’de yayımlanan meta-analizinde, garcinia/HCA kullananların plasebo grubuna göre ortalama yaklaşık 0,9 kg daha fazla kilo verdiği, ancak bu farkın istatistiksel olarak sınırda ve klinik açıdan önemsiz olduğu belirtilmiştir. Kaliteli çalışmalarda fark daha da azalmaktadır. 1998’de JAMA’da yayımlanan 12 haftalık randomize çalışma, HCA’nın plaseboya göre kilo kaybı veya yağ kaybı sağlamadığını göstermiştir.
Kanıt düzeyi: Zayıf. Küçük ve tutarsız etkiler; klinik olarak anlamlı kilo kaybı gösterilmemiştir.
Güvenlik endişeleri
- Karaciğer hasarı: Garcinia içeren ürünlerle ilişkili, bazıları karaciğer nakli gerektiren akut karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir. ABD LiverTox veritabanı garcinia’yı karaciğer hasarı ile ilişkilendirilen takviyeler arasında sayar. Çok bileşenli ürünlerde hangi maddenin sorumlu olduğunu belirlemek zordur.
- Serotonin sendromu: Antidepresan kullanan bir hastada vaka raporu bulunmaktadır.
- Mani ve psikoz: Nadir vaka raporları.
- Baş ağrısı, bulantı, ishal ve mide şikâyetleri.
Kimler kullanmamalı?
Hamileler, emzirenler, 18 yaş altı, karaciğer hastalığı olanlar, diyabet ilacı kullananlar (kan şekerini etkileyebilir), antidepresan (özellikle SSRI) kullananlar, demans veya Alzheimer hastaları.
Zayıflama ürünlerinde dikkat
TİTCK ve Tarım ve Orman Bakanlığı, “bitkisel zayıflama ürünü” olarak satılan bazı ürünlerde sibutramin, fenolftalein ve sildenafil gibi beyan edilmemiş ilaç etken maddeleri tespit edildiğini duyurmaktadır. Bu maddeler kalp krizi, inme ve ciddi yan etkilere yol açabilir. Ürün satın almadan önce Bakanlığın “güvensiz ürünler” listelerini kontrol edebilirsiniz (bkz. takviye etiketi okuma).
Hekime başvurun: Zayıflama ürünü kullanırken sarılık, koyu idrar, karın ağrısı, aşırı yorgunluk, çarpıntı veya ruh halinde belirgin değişiklik olursa ürünü bırakın ve hekime başvurun. Sürdürülebilir kilo yönetimi için bkz. sağlıklı tabak modeli.
Sık sorulan sorular
Garcinia cambogia kilo verdirir mi?
Meta-analizler plaseboya göre en fazla yaklaşık 1 kg civarında, klinik önemi belirsiz bir fark bulmuştur.
Garcinia karaciğere zarar verir mi?
Garcinia içeren ürünlerle ilişkili karaciğer hasarı vakaları bildirilmiştir.
Antidepresan kullanırken garcinia alınır mı?
Serotonin sendromu vaka raporu nedeniyle önerilmez; hekiminize danışın.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Onakpoya I. ve ark. (2011), Journal of Obesity — Garcinia ekstresinin kilo kaybı üzerine etkisi: Meta-analiz
- Heymsfield S.B. ve ark. (1998), JAMA — Garcinia cambogia (HCA) ile potansiyel bir anti-obezite ajanı: RCT
- ABD NIH LiverTox — Garcinia cambogia
- ABD NIH ODS — Kilo kaybı için besin takviyeleri bilgi sayfası
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi