Kısaca
- Donuk omuz, omuz eklem kapsülünün kalınlaşıp büzülmesiyle omuzda ağrı ve tüm yönlerde belirgin hareket kısıtlılığına yol açan bir durumdur.
- Genellikle 40–60 yaş arasında görülür; diyabet hastalarında belirgin şekilde daha sıktır.
- Çoğu kişi zamanla iyileşir, ancak süreç 1–3 yıl sürebilir; ağrı yönetimi, enjeksiyon ve fizyoterapi iyileşmeyi destekleyebilir.
- Takviye ve bitkisel ürünlerin donuk omuzda etkinliği kanıtlanmamıştır.
| Evre 1 – Donma (ağrılı) | Artan ağrı, özellikle gece; hareket giderek kısıtlanır (2–9 ay) |
|---|---|
| Evre 2 – Donuk | Ağrı azalabilir, sertlik belirgin (4–12 ay) |
| Evre 3 – Çözülme | Hareket yavaş yavaş geri gelir (5–24 ay) |
| Risk faktörleri | Diyabet, tiroid hastalıkları, omuz yaralanması veya cerrahisi sonrası hareketsizlik, kadın cinsiyet, 40–60 yaş |
Donuk omuz (adeziv kapsülit), omuz eklemini saran bağ dokusu kapsülünün iltihaplanıp kalınlaşması ve büzülmesiyle ortaya çıkar. Sonuçta omuzda ağrı ve hem aktif hem de başkası tarafından yaptırılan hareketlerde belirgin kısıtlılık gelişir. Saç tarama, sırt kaşıma, ceket giyme gibi günlük işler zorlaşır.
Kimlerde görülür?
- 40–60 yaş arası kişilerde, kadınlarda biraz daha sık,
- Diyabet hastalarında genel nüfusa göre birkaç kat daha sık ve daha uzun süreli seyreder (bkz. diyabet),
- Tiroid hastalıkları (hipotiroidi ve hipertiroidi) (bkz. hipertiroidi),
- Omuz yaralanması, kırık veya ameliyat sonrası uzun süre hareketsiz kalma,
- İnme, kalp hastalığı ve Parkinson gibi hareketi azaltan durumlar.
Çoğu vakada belirgin bir neden bulunamaz (birincil donuk omuz).
Evreleri
Donuk omuz genellikle üç evreden geçer; evrelerin süresi kişiden kişiye değişir ve birbirine geçebilir. İlk evrede ağrı ön plandadır ve özellikle gece ve etkilenen tarafa yatınca artar. İkinci evrede ağrı azalabilir ancak sertlik belirgindir. Üçüncü evrede hareket yavaş yavaş geri gelir. Toplam süreç 1–3 yıl sürebilir ve bazı kişilerde hafif kısıtlılık kalıcı olabilir.
Tanı
Tanı genellikle muayene ile konur: Omuzun özellikle dışa döndürme hareketi hem aktif hem pasif olarak kısıtlıdır. Röntgen, kireçlenme veya kırık gibi diğer nedenleri dışlamak için çekilebilir. Rotator manşet yırtığı gibi durumlardan ayırt etmek gerekebilir.
Tedavi
- Ağrı yönetimi: Parasetamol veya kısa süreli NSAİİ’ler kullanılabilir; mide, böbrek ve kalp hastalığı olanlar hekime danışmalıdır.
- Kortikosteroid enjeksiyonu: Erken (ağrılı) evrede eklem içine yapılan enjeksiyon ağrıyı azaltabilir ve hareketi kısa-orta vadede iyileştirebilir. İngiltere’de yapılan UK FROST çalışması ve sistematik derlemeler, erken evrede enjeksiyonun yararlı olabileceğini göstermiştir. Diyabetiklerde enjeksiyon sonrası birkaç gün kan şekeri yükselebilir.
- Fizyoterapi ve ev egzersizleri: Ağrı sınırları içinde yapılan sarkaç egzersizleri, havlu germe, duvarda parmak yürütme gibi hareketler eklem hareketini korumaya yardımcı olur. Ağrılı evrede zorlayıcı germeler ağrıyı artırabileceğinden egzersizler fizyoterapist tarafından evreye göre düzenlenmelidir.
- Hidrodilatasyon: Eklem kapsülünün sıvıyla genişletilmesi; bazı merkezlerde uygulanır.
- Anestezi altında manipülasyon veya artroskopik kapsül gevşetme: Uzun süre düzelmeyen ve belirgin kısıtlılık yaratan vakalarda düşünülebilir.
Takviyeler ve bitkisel ürünler
Zerdeçal, kolajen, glukozamin ve bitkisel merhemler omuz ağrısı için pazarlanmaktadır; ancak donuk omuzda etkinliklerine dair güvenilir kanıt yoktur. Sıcak uygulama ve masaj kasları gevşeterek egzersiz öncesinde rahatlatıcı olabilir. Akupunktur için kanıtlar sınırlı ve düşük kalitededir.
Kanıt düzeyi: Takviyeler için zayıf; erken evrede enjeksiyon ve fizyoterapi için orta.
Ne zaman hekime başvurmalı? Omuz ağrısı ve hareket kısıtlılığı birkaç haftadan uzun sürüyorsa, gece uykudan uyandırıyorsa veya günlük işlerinizi engelliyorsa ortopedi ya da fiziksel tıp uzmanına başvurun. Düşme veya travma sonrası omuzu hareket ettirememek kırık ya da çıkık olabilir. Sol omuz veya kola yayılan, göğüs ağrısı, nefes darlığı, terleme veya bulantıyla birlikte olan ağrı kalp krizi belirtisi olabilir; hemen 112’yi arayın. Ateş, kızarıklık ve şişlikle birlikte omuz ağrısı eklem enfeksiyonu açısından acildir.
Sık sorulan sorular
Donuk omuz kendiliğinden geçer mi?
Çoğu kişide zamanla iyileşir, ancak süreç 1–3 yıl sürebilir.
Donuk omuzda egzersiz yapılmalı mı?
Evet, ancak egzersizler evreye göre ve ağrı sınırları içinde, tercihen fizyoterapist eşliğinde yapılmalıdır.
Diyabet donuk omuz riskini artırır mı?
Evet. Diyabet hastalarında donuk omuz çok daha sık ve uzun süreli görülür.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Rangan A. ve ark. (2020), The Lancet — Donuk omuzda fizyoterapi, anestezi altında manipülasyon ve artroskopik kapsül gevşetmenin karşılaştırılması (UK FROST)
- Challoumas D. ve ark. (2020), JAMA Network Open — Adeziv kapsülit tedavilerinin karşılaştırılması: Sistematik derleme ve ağ meta-analizi
- İngiltere NICE CKS — Donuk omuz
- Amerikan Ortopedik Cerrahlar Akademisi (AAOS) OrthoInfo — Donuk omuz bilgilendirmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi