Kısaca
- Akut sinüzitlerin büyük çoğunluğu viral kökenlidir ve 7–10 gün içinde antibiyotiksiz düzelir.
- 10 günden uzun süren, düzelip yeniden kötüleşen veya yüksek ateşle başlayan şiddetli belirtiler bakteriyel sinüziti düşündürür.
- Tuzlu su ile burun yıkama ve kortizonlu burun spreyleri belirtileri hafifletmede kanıtı olan yöntemlerdir.
- Gözde şişlik, görme değişikliği, şiddetli baş ağrısı veya ense sertliği nadir ama ciddi komplikasyon belirtileridir ve acil değerlendirme gerektirir.
Sinüzit (rinosinüzit), burun ve çevresindeki hava boşluklarının (sinüslerin) iç yüzeyini kaplayan zarın iltihaplanmasıdır. Genellikle soğuk algınlığından sonra gelişir. Akut sinüzit 4 haftadan kısa, kronik sinüzit ise 12 haftadan uzun sürer.
Belirtiler
- Burun tıkanıklığı,
- Koyu, renkli burun akıntısı veya geniz akıntısı,
- Yüzde, özellikle alın, göz çevresi ve yanaklarda ağrı ve dolgunluk hissi (öne eğilince artabilir),
- Koku alma duyusunda azalma,
- Öksürük, baş ağrısı, diş ağrısı, yorgunluk, ateş.
Burun akıntısının sarı-yeşil renkte olması tek başına bakteriyel enfeksiyon anlamına gelmez.
Viral mi, bakteriyel mi?
Akut sinüzitlerin yaklaşık %98’i viral kökenlidir. Avrupa Rinosinüzit Kılavuzu (EPOS 2020) ve diğer kılavuzlar, aşağıdaki durumlarda bakteriyel sinüzitin düşünülebileceğini belirtir:
- Belirtilerin iyileşme olmadan 10 günden uzun sürmesi,
- Başlangıçta 3–4 gün süren yüksek ateş (39 °C üzeri) ve koyu akıntı,
- Düzelmeye başladıktan sonra belirtilerin yeniden kötüleşmesi (“çift dalga”).
Evde bakım
- Tuzlu su ile burun yıkama: Sinüzit belirtilerini hafifletmede etkili ve güvenlidir. Steril, kaynatılıp soğutulmuş veya damıtılmış su kullanılmalıdır; musluk suyu kullanılmamalıdır (bkz. burun yıkama).
- Ağrı kesici ve ateş düşürücüler: Eczacınıza danışarak.
- Dinlenme ve bol sıvı.
- Buhar: Rahatlama hissi sağlayabilir; ancak kaynar su buharı yanıklara yol açabileceğinden, özellikle çocuklarda dikkat edilmelidir.
- Burun açıcı spreyler: 3–5 günden uzun kullanılmamalıdır.
Antibiyotik gerçeği
Cochrane derlemeleri, akut sinüzitte antibiyotiklerin iyileşmeyi yalnızca az miktarda hızlandırdığını, ancak yan etki riskini belirgin şekilde artırdığını göstermiştir. Bu nedenle kılavuzlar, çoğu hastada antibiyotik yerine bekleme ve belirtilerin hafifletilmesini önermektedir. Antibiyotik kararı hekim tarafından verilmelidir (bkz. akılcı antibiyotik kullanımı).
Bitkisel ürünler
EPOS 2020 kılavuzu, bazı standardize bitkisel karışımların (ör. Pelargonium sidoides veya belirli çok bileşenli ürünler) akut viral sinüzitte belirtileri hafifletebileceğini düşük kaliteli kanıtlarla belirtmektedir. Ancak bu sonuçlar bitki çaylarına veya ev karışımlarına uyarlanamaz (bkz. pelargonium, mersin). Burun içine uçucu yağ, sirke veya bitki özütü uygulamak mukozayı tahriş edebilir.
Kanıt düzeyi (bitkisel ürünler): Sınırlı.
Kronik sinüzit
12 haftadan uzun süren sinüzit, alerjiler, burun polipleri, burun yapısı bozuklukları veya diğer nedenlerle ilişkili olabilir. Kulak burun boğaz uzmanı tarafından değerlendirilmeli; kortizonlu burun spreyleri, burun yıkama ve gerekirse cerrahi seçenekler planlanmalıdır.
Acil belirtiler — hemen başvurun: Göz çevresinde şişlik, kızarıklık, göz kapağının düşmesi; çift görme veya görme azalması; şiddetli ve artan baş ağrısı; ense sertliği; bilinç bulanıklığı; alında şişlik. Bu belirtiler enfeksiyonun göz veya beyne yayıldığını gösterebilir. Bağışıklığı zayıf kişilerde ve diyabet hastalarında yüzde ağrı ve siyah kabuklanma ciddi mantar enfeksiyonu belirtisi olabilir.
Sık sorulan sorular
Sinüzitte antibiyotik gerekir mi?
Çoğu sinüzit viral kökenlidir ve antibiyotiksiz düzelir; antibiyotik kararı hekim tarafından verilmelidir.
Sarı-yeşil burun akıntısı bakteriyel enfeksiyon mu?
Tek başına değildir; viral enfeksiyonlarda da görülebilir.
Sinüzitte burun yıkama işe yarar mı?
Evet. Steril tuzlu su ile burun yıkama belirtileri hafifletmede etkili ve güvenlidir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Fokkens W.J. ve ark. (2020), Rhinology — Avrupa Rinosinüzit ve Burun Polipleri Uzlaşı Raporu (EPOS 2020)
- Lemiengre M.B. ve ark. (2018), Cochrane — Yetişkinlerde akut rinosinüzitte antibiyotikler
- İngiltere NICE (NG79) — Akut sinüzit: Antimikrobiyal reçeteleme
- Türk Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Derneği — Sinüzit hasta bilgilendirmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi