Kısaca
- Şeftali, düşük enerjili, C vitamini, karotenoidler ve lif içeren sulu bir yaz meyvesidir.
- Akdeniz ülkelerinde şeftali, lipid transfer proteini (LTP) aracılı ciddi besin alerjilerinin en sık nedenlerinden biridir.
- Alerjenin önemli kısmı kabukta bulunur; bazı kişiler soyulmuş şeftaliyi tolere edebilir.
- Şeftali çekirdeği amigdalin içerir; kırılıp yenmemelidir.
| Bilimsel ad | Prunus persica |
|---|---|
| Familya | Rosaceae |
| Besin içeriği (1 orta boy, ~150 g) | ~60 kcal, ~15 g karbonhidrat, ~2,3 g lif, C vitamini, beta-karoten, potasyum |
| Glisemik indeks | Düşük (~42) |
Şeftali, Çin kökenli olup Türkiye’de Bursa, Çanakkale, İzmir, Mersin ve Denizli gibi bölgelerde yaygın olarak yetiştirilen bir yaz meyvesidir. Bursa şeftalisi coğrafi işaretlidir. Tüysüz çeşidi olan nektarin de aynı türe aittir.
Besin değeri
Şeftali; C vitamini, beta-karoten, potasyum, lif ve polifenoller içerir. Düşük enerjili ve düşük glisemik indeksli olması nedeniyle tatlı ihtiyacını karşılamak için iyi bir seçenektir. Kurutulmuş şeftali (kuru şeftali) ise enerji ve şeker açısından daha yoğundur; bazılarında kükürt dioksit kullanılır (bkz. kükürtlü kuru meyveler).
Değerlendirme: Sebze-meyve açısından zengin beslenmenin bir parçası olarak değerlidir.
Şeftali alerjisi (LTP sendromu)
Şeftali, Türkiye, İspanya ve İtalya gibi Akdeniz ülkelerinde yetişkinlerde en sık görülen besin alerjenlerinden biridir. Bu alerji genellikle şeftalinin lipid transfer proteini (LTP) adı verilen ve ısıya dayanıklı bir proteinine karşı gelişir. Özellikleri:
- Ağızda kaşıntıdan kurdeşen, yüzde şişlik, kusma ve anafilaksiye kadar değişen reaksiyonlar görülebilir.
- LTP’nin büyük kısmı kabukta bulunur; bazı hastalar soyulmuş şeftaliyi tolere edebilir.
- Isıya dayanıklı olduğundan reçel ve komposto gibi pişmiş ürünler de reaksiyona yol açabilir.
- Elma, kiraz, erik, kayısı, fındık, yer fıstığı ve bazı sebzelerle çapraz reaksiyon görülebilir.
- Egzersiz, alkol ve ağrı kesiciler (NSAİİ) reaksiyonu ağırlaştırabilir.
Bu nedenle şeftali yedikten sonra herhangi bir alerjik belirti yaşayanlar bir alerji uzmanına başvurmalıdır; ağız kaşıntısıyla sınırlı huş poleni ilişkili alerjiden farklı olarak LTP alerjisi daha ciddi seyredebilir.
Pestisit kalıntıları
Şeftali, ince ve tüylü kabuğu nedeniyle pestisit kalıntıları açısından dikkat edilen meyveler arasındadır. Akan su altında iyice yıkamak ve gerekirse soymak kalıntıları azaltır (bkz. organik gıda).
Çekirdek uyarısı
Şeftali çekirdeğinin içindeki tohum, kayısı çekirdeğinde olduğu gibi siyanür açığa çıkarabilen amigdalin içerir. Çekirdeği kırıp içini yemek zehirlenmeye yol açabilir (bkz. amigdalin). Çekirdek ayrıca küçük çocuklarda boğulma riski oluşturur.
Acil durum: Şeftali veya başka bir meyve yedikten sonra dudak-dil-boğaz şişliği, nefes darlığı, yaygın kurdeşen, kusma veya bayılma hissi olursa hemen 112’yi arayın. Daha önce ciddi reaksiyon geçirenler alerji uzmanına başvurmalı ve gerekirse adrenalin otoenjektörü taşımalıdır.
Sık sorulan sorular
Şeftali alerjisi yaygın mı?
Akdeniz ülkelerinde yetişkinlerde en sık besin alerjenlerinden biridir.
Şeftali alerjisi olanlar soyulmuş şeftali yiyebilir mi?
Bazıları tolere edebilir; ancak bu kişiden kişiye değişir ve alerji uzmanıyla değerlendirilmelidir.
Şeftali çekirdeği zararlı mı?
Çekirdek içindeki tohum amigdalin içerir; kırılıp yenmemelidir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Pascal M. ve ark. (2012), Clinical & Experimental Allergy — LTP alerjisi ve şeftali
- Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi (EAACI) — Besin alerjisi kılavuzları
- EFSA CONTAM Panel (2016) — Kayısı çekirdeklerinde siyanojenik glikozitler
- TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi