Kayısı Çekirdeği ve Acı Badem: “B17 Vitamini” Efsanesi ve Siyanür Zehirlenmesi Riski

Kısaca

  • Acı kayısı çekirdeği ve acı badem, sindirildiğinde siyanür açığa çıkarabilen amigdalin içerir.
  • “B17 vitamini” diye bir vitamin yoktur; amigdalin veya laetril kanseri tedavi etmez.
  • EFSA, çiğ kayısı çekirdeklerinin küçük miktarlarının bile, özellikle çocuklarda, siyanür zehirlenmesine yol açabileceğini belirtmiştir.
  • Zehirlenme belirtileri: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, nefes darlığı, bilinç kaybı. Hemen 112 veya 114 aranmalıdır.
Kaynak Prunus armeniaca (kayısı) ve Prunus dulcis var. amara (acı badem) çekirdek içleri
Zehirli bileşen Amigdalin (siyanojenik glikozit) → hidrojen siyanür
Diğer amigdalin kaynakları Şeftali, erik, kiraz, elma çekirdekleri (çiğnenirse)
Kanıt düzeyi Kanser tedavisinde etkisiz ve tehlikeli

Malatya kayısısıyla tanınan Türkiye’de, kayısı çekirdeği de yaygın olarak tüketilir. Tatlı kayısı çekirdekleri kuruyemiş gibi yenir; acı kayısı çekirdekleri ise bazı tatlılarda aroma için kullanılır. Son yıllarda internette acı kayısı çekirdeğinin “B17 vitamini” içerdiği ve kanseri önlediği veya tedavi ettiği iddiaları yayılmıştır. Bu iddialar yanlıştır ve tehlikelidir.

Amigdalin ve siyanür

Acı kayısı çekirdeği ve acı badem, amigdalin adlı bir siyanojenik glikozit içerir. Çekirdek çiğnendiğinde veya sindirildiğinde, bitkideki enzimler ve bağırsak bakterileri amigdalini parçalayarak hidrojen siyanür açığa çıkarır. Siyanür, hücrelerin oksijen kullanmasını engelleyen güçlü bir zehirdir.

“B17 vitamini” ve laetril efsanesi

1950’lerde amigdalinin yarı sentetik bir türevi olan laetril, “B17 vitamini” adıyla kanser tedavisi olarak pazarlanmıştır. Oysa:

  • Amigdalin bir vitamin değildir; eksikliği bir hastalığa yol açmaz.
  • ABD Ulusal Kanser Enstitüsü’nün desteklediği klinik çalışmada laetril kanser hastalarında fayda sağlamamış, bazı hastalarda siyanür zehirlenmesi belirtileri görülmüştür.
  • Cochrane sistematik derlemesi, laetril ve amigdalinin kanser tedavisinde etkili olduğuna dair kanıt bulunmadığını ve ciddi zehirlenme riski taşıdığını belirtmiştir.
  • Birçok ülkede laetril satışı yasaktır.

Kanser tedavisi gören hastaların kanıtlanmış tedavileri bırakarak bu tür ürünlere yönelmesi hayati sonuçlar doğurabilir (bkz. kanseri yenen bitki iddiaları).

EFSA değerlendirmesi

Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA), 2016’daki değerlendirmesinde, çiğ acı kayısı çekirdeklerinin küçük miktarlarının bile akut referans dozun aşılmasına yol açabileceğini belirtmiştir. EFSA’ya göre yetişkinlerin bir seferde birkaç küçük çekirdekten, küçük çocukların ise yarım küçük çekirdekten fazlasını tüketmesi güvenli sınırı aşabilir. Avrupa Birliği, bu ürünlerde siyanür için azami limitler belirlemiştir.

Siyanür zehirlenmesi belirtileri: Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma, bilinç bulanıklığı, nefes darlığı, kalp çarpıntısı, nöbet ve bilinç kaybı. Belirtiler tüketimden sonra dakikalar ile birkaç saat içinde başlayabilir. Hemen 112’yi veya 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın. Yüksek doz C vitamini takviyelerinin amigdalinin siyanüre dönüşümünü artırabileceği öne sürülmüştür.

Tatlı ve acı çekirdek farkı

Tatlı kayısı çekirdekleri ve marketlerde satılan tatlı bademler çok daha düşük amigdalin içerir ve normal miktarlarda güvenle tüketilebilir. Belirgin acı tadı olan çekirdekler tüketilmemelidir. Acı kayısı çekirdeği ve acı badem gıda endüstrisinde siyanürden arındırma işlemlerinden geçirilerek aroma olarak kullanılır. Evde acı çekirdeklerle hazırlanan tatlılarda dikkatli olunmalıdır (bkz. badem).

Çocuklar

Çocuklar düşük vücut ağırlıkları nedeniyle siyanür zehirlenmesine çok daha duyarlıdır. Çocukların meyve çekirdeklerini kırıp içini yemesine izin verilmemelidir.

Sık sorulan sorular

Kayısı çekirdeği kanseri tedavi eder mi?

Hayır. Amigdalin ve laetrilin kanser tedavisinde etkili olduğuna dair kanıt yoktur ve siyanür zehirlenmesine yol açabilir.

B17 vitamini nedir?

“B17 vitamini” diye bir vitamin yoktur; amigdalin veya laetril için kullanılan yanıltıcı bir pazarlama adıdır.

Tatlı kayısı çekirdeği yenir mi?

Tatlı çekirdekler çok daha düşük amigdalin içerir; belirgin acı tadlı çekirdekler tüketilmemelidir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • EFSA (2016) — Çiğ kayısı çekirdeklerinde siyanojenik glikozitlerin akut sağlık riskleri bilimsel görüşü
  • Cochrane Database of Systematic Reviews — “Laetrile treatment for cancer”
  • Moertel C.G. ve ark. (1982), amigdalin klinik çalışması, New England Journal of Medicine
  • ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) — Laetrile/Amygdalin (PDQ)

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık