114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi: Ne Zaman, Nasıl Aranır ve Arandığında Hangi Bilgiler İstenir?

Kısaca

  • 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi, zehirlenme şüphesi olan durumlarda 7 gün 24 saat ücretsiz olarak uzman danışmanlık hizmeti verir.
  • İlaç, deterjan, kimyasal, zehirli bitki, mantar, böcek ve hayvan sokması, karbonmonoksit ve gıda zehirlenmesi şüphesinde aranabilir.
  • Bilinç kaybı, nefes darlığı, nöbet veya ciddi belirtiler varsa önce 112 aranmalıdır.
  • Aramada maddenin adı, miktarı, alınma zamanı ve yolu ile kişinin yaşı, kilosu ve belirtileri istenir; ürünün ambalajını yanınızda tutun.
Numara 114 (ücretsiz, 7/24)
Bağlı olduğu kurum T.C. Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM)
Ne zaman 112 Bilinç kaybı, solunum güçlüğü, nöbet, şiddetli kusma, şok belirtileri
Hizmet Halka ve sağlık çalışanlarına zehirlenme ile ilgili danışmanlık, ilk yardım ve sevk önerisi

Zehirlenmeler, özellikle küçük çocuklarda ev kazalarının önemli bir bölümünü oluşturur. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı bünyesinde hizmet veren Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM), 114 numaralı hat üzerinden halka ve sağlık çalışanlarına 7 gün 24 saat ücretsiz danışmanlık hizmeti sunmaktadır. Merkezde zehirlenmeler konusunda deneyimli sağlık profesyonelleri görev yapar.

114 hangi durumlarda aranır?

  • İlaçlar: Çocuğun ilaç yutması, yanlış ilaç veya yanlış doz alınması, iki kez doz alınması, kasıtlı aşırı doz,
  • Ev kimyasalları: Çamaşır suyu, deterjan, bulaşık makinesi tableti, çamaşır kapsülleri, lavabo açıcı, kireç çözücü, tiner, böcek ilacı,
  • Bitkiler ve mantarlar: Zehirli olabileceği düşünülen ev bitkisi, yabani bitki veya mantar tüketimi (bkz. zehirli ev bitkileri, yabani bitki toplama),
  • Uçucu yağlar ve kozmetikler: Uçucu yağ, oje çıkarıcı, parfüm yutulması,
  • Hayvan ve böcek sokmaları: Akrep, yılan, örümcek, arı sokmaları,
  • Gazlar: Karbonmonoksit (soba, şofben, mangal), kimyasal buhar solunması,
  • Gıda zehirlenmesi şüphesi (bkz. gıda zehirlenmesi),
  • Bitkisel ürün ve takviyelerle ilgili şüpheli zehirlenmeler.

Kişide henüz belirti olmasa bile zehirlenme şüphesinde 114’ü aramak doğru bir yaklaşımdır; bazı zehirlenmelerde (örneğin parasetamol, bazı mantarlar) belirtiler saatler sonra ortaya çıkar ve erken tedavi hayat kurtarır.

114 mü, 112 mi?

Kişide bilinç kaybı veya bulanıklığı, nefes almada güçlük, nöbet, şiddetli kusma, göğüs ağrısı, morarma veya genel durumda belirgin bozulma varsa önce 112 aranmalıdır. 112 ekipleri gerektiğinde Zehir Danışma Merkezi ile iletişime geçer. Belirti olmayan veya hafif belirtili durumlarda ise 114, evde izlem mi yoksa hastaneye başvuru mu gerektiğine dair yönlendirme yapar.

Aradığınızda hangi bilgiler istenir?

  • Kişi: Yaşı, yaklaşık kilosu, cinsiyeti, gebelik durumu, bilinen hastalıkları ve kullandığı ilaçlar,
  • Madde: Ürünün tam adı ve içeriği (ambalajı veya kutusu elinizde olsun),
  • Miktar: Ne kadar alındığı (tahmini tablet sayısı, yudum, şişede eksilen miktar),
  • Zaman: Ne zaman alındığı,
  • Yol: Yutma, solunum, cilt veya göz teması,
  • Belirtiler: Şu anda görülen belirtiler ve şu ana kadar yapılan müdahaleler,
  • İletişim: Bulunduğunuz yer ve telefon numaranız.

Arama öncesi ve sırasında yapılmaması gerekenler

  • Kendi başınıza kusturmaya çalışmayın (parmakla, tuzlu su, sabunlu su ile); yakıcı maddeler ve petrol ürünlerinde kusturma ciddi hasara yol açar,
  • Süt, yoğurt, zeytinyağı veya “panzehir” diye bilinen ev karışımları vermeyin,
  • Kişiyi yalnız bırakmayın,
  • Belirti yok diye beklemeyin.

Ayrıntılı ilk yardım önerileri için bkz. zehirlenmede ilk yardım.

Evde hazırlık

  • 114 ve 112 numaralarını telefonunuza kaydedin ve buzdolabı gibi görünür bir yere yazın,
  • Çocuk bakıcıları ve büyükanne-büyükbabaların da bu numaraları bilmesini sağlayın,
  • İlaç ve kimyasalları orijinal ambalajlarında, çocukların ulaşamayacağı yerlerde saklayın (bkz. ev ecza dolabı),
  • Kimyasalları içecek şişelerine aktarmayın,
  • Soba ve şofbenlerin bakımını yaptırın, karbonmonoksit dedektörü kullanmayı değerlendirin.

Not: Zehir danışma merkezlerinin aranması, gereksiz acil servis başvurularını azaltır ve gerekli durumlarda tedaviye erken başlanmasını sağlar.

Hatırlatma: Zehirlenme şüphesinde 114; bilinç kaybı, nefes darlığı veya nöbet gibi ciddi durumlarda 112. Kendine zarar verme amacıyla ilaç veya madde alındıysa durumu ciddiye alın, kişiyi yalnız bırakmayın ve 112’yi arayın.

Sık sorulan sorular

114 ücretli mi?

Hayır. 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi 7 gün 24 saat ücretsiz hizmet verir.

Zehirlenmede 114 mü 112 mi aranmalı?

Bilinç kaybı, nefes darlığı, nöbet gibi ciddi durumlarda önce 112; diğer zehirlenme şüphelerinde 114 aranabilir.

Zehirlenmede kusturmalı mıyım?

Hayır. Kendi başınıza kusturmaya çalışmayın; 114’ün önerilerine uyun.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — Ulusal Zehir Danışma Merkezi (UZEM) 114
  • Dünya Sağlık Örgütü (2020) — Zehir merkezlerinin kurulması ve güçlendirilmesi kılavuzu (Guidelines for establishing a poison centre)
  • Avrupa Zehir Merkezleri ve Klinik Toksikologlar Derneği (EAPCCT) ve AACT — Gastrointestinal dekontaminasyon tutum bildirileri
  • Dünya Sağlık Örgütü (2008) — Çocukluk çağı yaralanmalarını önleme dünya raporu: Zehirlenmeler bölümü

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık