Kızılcık (Cornus mas): Anadolu’nun Ekşi Meyvesi, Besin Değeri ve Geleneksel Kullanımı

Kısaca

  • Kızılcık, Anadolu’da şerbet, reçel, marmelat ve tarhanası yapılan ekşi, kırmızı bir meyvedir.
  • C vitamini, antosiyaninler ve organik asitler bakımından zengindir.
  • Kan şekeri ve kan yağları üzerine birkaç küçük çalışma vardır; kanıtlar sınırlıdır.
  • Türkçede “kızılcık” bazen turna yemişi (cranberry) için de kullanılır; bunlar farklı bitkilerdir.
Bilimsel adı Cornus mas L.
Familya Cornaceae (kızılcıkgiller)
Kullanılan kısım Meyve
Önemli bileşenler C vitamini, antosiyaninler, iridoitler (loganik asit), organik asitler, tanenler
Kanıt düzeyi Zayıf

Kızılcık, Anadolu’nun özellikle Karadeniz, Marmara ve İç Anadolu bölgelerinde yetişen, yaz sonunda olgunlaşan, parlak kırmızı ve ekşi bir meyvedir. Kızılcık şerbeti, kızılcık reçeli, marmelatı ve kızılcık tarhanası geleneksel lezzetlerdir. İlkbaharda yapraklanmadan önce açan sarı çiçekleriyle de dikkat çeker.

Kızılcık mı, turna yemişi mi?

Türkçede ve market etiketlerinde “kızılcık” kelimesi bazen Kuzey Amerika kökenli turna yemişi (cranberry, Vaccinium macrocarpon) için de kullanılır. Bu iki meyve farklı ailelerden, farklı bileşime sahip bitkilerdir. İdrar yolu enfeksiyonlarının önlenmesi üzerine yapılan çalışmalar turna yemişi ile ilgilidir (bkz. turna yemişi); bu sonuçlar Anadolu kızılcığına aktarılamaz.

Besin değeri

Kızılcık; C vitamini, antosiyaninler, loganik asit gibi iridoitler ve ekşi tadı veren organik asitler bakımından zengindir. Taze meyve aynı zamanda lif içerir. Şerbet ve reçellerde eklenmiş şeker miktarı yüksek olabileceğinden porsiyona dikkat edilmelidir.

Geleneksel kullanım ve araştırmalar

Anadolu halk tıbbında kızılcık ve kızılcık şerbeti özellikle ishal ve yaz aylarında serinlemek için kullanılmıştır; bu kullanım tanen ve organik asit içeriğiyle ilişkilendirilir. İran ve Avrupa’da yapılan birkaç küçük çalışmada kızılcık ekstresinin tip 2 diyabetli kişilerde kan şekeri ve kan yağları üzerine olumlu etkiler gösterebileceği bildirilmiştir. Bu çalışmalar küçük ve kısa sürelidir; kızılcığın diyabet tedavisinde kullanımını desteklemez.

Güvenlik

  • Meyve, şerbet ve reçel olarak tüketimi güvenlidir.
  • Ekşi yapısı nedeniyle mide hassasiyeti ve reflüsü olanlarda yanmaya yol açabilir.
  • Asidik içecekler diş minesini aşındırabilir; sonrasında ağzı suyla çalkalamak faydalıdır.
  • Diyabet hastaları şekerli şerbet ve reçellerin porsiyonuna dikkat etmelidir.
  • Kızılcık çekirdekleri sert olduğundan küçük çocuklarda boğulma riski taşır.

Sık sorulan sorular

Kızılcık ile cranberry aynı mı?

Hayır. Anadolu kızılcığı (Cornus mas) ile turna yemişi (cranberry) farklı bitkilerdir.

Kızılcık ishale iyi gelir mi?

Geleneksel olarak kullanılır; ancak klinik kanıt yoktur. İshalde sıvı kaybının yerine konması önceliklidir.

Kızılcık şerbeti sağlıklı mı?

Meyve besleyicidir; ancak şerbetlerin şeker içeriği yüksek olabilir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Baytop T. — Türkiye’de Bitkiler ile Tedavi
  • Soltani R. ve ark. (2015), Cornus mas meyve ekstresi ve tip 2 diyabette glisemik kontrol randomize çalışması, Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine
  • TÜBİTAK / Türk Gıda Kompozisyon Veri Tabanı (TürKomp)
  • Ertuğ F. — Anadolu’da yenen yabani bitkiler

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık