Kısaca
- Kepek, tahıl tanesinin lif, vitamin ve mineral açısından zengin dış tabakasıdır.
- Buğday kepeği daha çok çözünmeyen lif içerir ve dışkı hacmini artırarak kabızlığa yardımcı olabilir.
- Yulaf kepeğindeki beta-glukan için EFSA, kolesterolü düşürmeye katkı beyanını onaylamıştır.
- Kepek alımı yavaşça artırılmalı ve bol su içilmelidir; IBS olanlarda buğday kepeği şişkinliği artırabilir.
| Buğday kepeği (30 g, yaklaşık) | ~65 kcal, ~13 g lif (çoğu çözünmeyen), magnezyum, demir, B vitaminleri |
|---|---|
| Yulaf kepeği (30 g, yaklaşık) | ~75 kcal, ~4,5 g lif (beta-glukan açısından zengin), protein |
| EFSA sağlık beyanı | Günde 3 g yulaf/arpa beta-glukanı kan kolesterolünü düşürmeye katkıda bulunur |
Kepek, buğday, yulaf, arpa ve pirinç gibi tahılların tanesini saran dış tabakadır. Beyaz un üretiminde bu tabaka ayrılır; tam tahıllı ürünlerde ise korunur (bkz. tam buğday ekmeği). Kepek ayrıca ayrı bir ürün olarak satılır ve yoğurt, çorba veya hamur işlerine eklenebilir.
Buğday kepeği
Buğday kepeği büyük ölçüde çözünmeyen lif içerir. Bu lif, su tutarak dışkının hacmini artırır ve bağırsaktan geçişini hızlandırır. EFSA, buğday kepeği lifinin dışkı hacmini artırmaya ve bağırsak geçiş süresini kısaltmaya katkıda bulunduğu sağlık beyanlarını onaylamıştır. Kabızlıkta faydalı olabilir; ancak irritabl bağırsak sendromu olan bazı kişilerde şişkinlik ve karın ağrısını artırabilir. Bu nedenle IBS’de çözünür lifler (psyllium gibi) genellikle daha iyi tolere edilir (bkz. psyllium, IBS).
Yulaf kepeği ve beta-glukan
Yulaf kepeği, suda jel oluşturan çözünür bir lif olan beta-glukan açısından zengindir. Beta-glukan, bağırsakta safra asitlerine bağlanarak kolesterolün geri emilimini azaltır. EFSA, günde 3 g yulaf veya arpa beta-glukanının kan kolesterolünü düşürmeye katkıda bulunduğu ve öğün sonrası kan şekeri yükselişini azalttığı sağlık beyanlarını onaylamıştır (bkz. yulaf, kolesterol).
Kanıt düzeyi: Orta-iyi (beta-glukan ve kolesterol; buğday kepeği ve bağırsak işlevi).
Fitik asit ve mineral emilimi
Kepek, fitik asit (fitat) içerir. Fitat, demir, çinko ve kalsiyum gibi minerallere bağlanarak emilimlerini azaltabilir. Dengeli beslenen kişilerde bu genellikle sorun oluşturmaz. Ancak demir eksikliği olanlar, veganlar ve çocuklar çok yüksek miktarda kepek tüketmekten kaçınmalıdır. Ekşi mayalı ekmek yapımı, tahılların ıslatılması ve çimlendirilmesi fitat miktarını azaltır (bkz. ekşi maya).
Doğru kullanım
- Kepek alımını birkaç hafta içinde yavaş yavaş artırın,
- Lif alımı arttıkça bol su için; aksi halde kabızlık kötüleşebilir,
- İlaçları kepekten ayrı alın; lif bazı ilaçların emilimini azaltabilir,
- Kepek takviyesinden önce tam tahıllı, sebze, meyve ve baklagilden zengin beslenmeyi tercih edin.
Dikkat: Çölyak hastaları buğday ve arpa kepeğini tüketmemelidir; yulaf kepeği ise glütensiz sertifikalı olmalıdır. Yutma güçlüğü veya bağırsak darlığı öyküsü olanlar yüksek lifli ürünleri hekime danışmadan kullanmamalıdır. Kabızlıkla birlikte dışkıda kan, kilo kaybı veya şiddetli karın ağrısı varsa hekime başvurun (bkz. kabızlık).
Sık sorulan sorular
Kepek kabızlığa iyi gelir mi?
Buğday kepeği dışkı hacmini artırarak kabızlığa yardımcı olabilir; bol su ile birlikte tüketilmelidir.
Yulaf kepeği kolesterolü düşürür mü?
İçerdiği beta-glukan, günde 3 g alındığında kolesterolü düşürmeye katkıda bulunur.
Kepek demir emilimini azaltır mı?
İçerdiği fitik asit nedeniyle çok yüksek miktarlarda mineral emilimini azaltabilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- EFSA NDA Panel (2010, 2011) — Buğday kepeği lifi ve yulaf beta-glukanı sağlık beyanları
- Whitehead A. ve ark. (2014), American Journal of Clinical Nutrition — Yulaf beta-glukanının LDL kolesterole etkisi: Meta-analiz
- İngiltere NICE (CG61) — Yetişkinlerde IBS kılavuzu (lif önerileri)
- TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi
