Kısaca
- Sakız kabağı düşük enerjili ve su içeriği yüksek, bal kabağı ise beta-karoten açısından zengin sebzelerdir.
- Normalde tatlı veya nötr olan kabaklar nadiren yüksek miktarda kukurbitasin içerebilir; bu durumda belirgin şekilde acı tat verir.
- Acı tatlı kabak yemek şiddetli kusma, ishal ve nadiren ölümle sonuçlanabilir; acı tadı olan kabak hemen atılmalıdır.
- Kabak, bebekler için ek gıdaya geçişte uygun sebzelerdendir.
| Bilimsel ad | Cucurbita pepo (sakız kabağı), Cucurbita moschata ve C. maxima (bal kabağı) |
|---|---|
| Familya | Cucurbitaceae |
| Besin içeriği (100 g pişmiş sakız kabağı) | ~17 kcal, ~1 g lif, C vitamini, potasyum, manganez |
| Bal kabağı (100 g pişmiş) | ~20 kcal, çok yüksek beta-karoten, lif, potasyum |
Kabak, Türk mutfağında kabak dolması, mücver, zeytinyağlı kabak ve kabak tatlısı gibi çok sayıda yemekte kullanılan bir sebzedir. Yazın sakız kabağı, sonbahar ve kışın bal kabağı tüketilir. Kabak çekirdeği hakkında ayrı rehberimize bakabilirsiniz (bkz. kabak çekirdeği).
Besin değeri
- Sakız kabağı: Çok düşük enerjili, su içeriği yüksek bir sebzedir; C vitamini, potasyum, manganez ve lutein içerir. Kabuğuyla tüketildiğinde lif ve antioksidan içeriği artar.
- Bal kabağı: Beta-karoten (A vitamini öncüsü) açısından çok zengindir; ayrıca lif, potasyum ve C vitamini içerir. Kabak tatlısı ise yüksek miktarda şeker eklenerek hazırlandığından ölçülü tüketilmelidir.
Acı kabak zehirlenmesi (kukurbitasin)
Kabakgiller ailesinin yabani türleri, bitkiyi böceklerden koruyan ve son derece acı tatlı olan kukurbitasin adlı bileşikler içerir. Kültür kabaklarında bu maddeler normalde çok düşük düzeydedir. Ancak çapraz tozlaşma, ev bahçelerinde tohum saklama, kuraklık veya aşırı sıcak gibi stres koşullarında bazı kabaklarda kukurbitasin miktarı artabilir.
- Belirtiler: Yedikten kısa süre sonra şiddetli bulantı, kusma, kanlı olabilen ishal, karın krampları; ağır vakalarda sıvı kaybı ve nadiren ölüm. Saç dökülmesi de bildirilmiştir.
- Vakalar: Almanya’da 2015’te bahçeden toplanan acı kabaklarla yapılan bir yemeği yiyen yaşlı bir adamın öldüğü bildirilmiştir. Fransa’da da acı kabak ve bal kabağıyla ilişkili toplu zehirlenmeler raporlanmıştır.
- Pişirme kukurbitasini yok etmez.
Önemli: Kabağı pişirmeden önce küçük bir parçasının tadına bakın. Belirgin acılık hissedilirse yutmayın, tükürün ve kabağın tamamını atın. Acı tatlı kabak yedikten sonra kusma ve ishal başlarsa 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni arayın; ağır belirtilerde 112’yi arayın. Kendi bahçenizden topladığınız tohumlardan yetiştirdiğiniz kabaklarda ve süs kabaklarında risk daha yüksektir; süs kabakları yenmemelidir.
Bebekler için
Haşlanıp ezilmiş sakız kabağı ve bal kabağı, ek gıdaya geçişte iyi tolere edilen sebzelerdendir (bkz. ek gıdaya geçiş).
Kabak çiçeği
Kabak çiçeği dolması Ege ve Akdeniz mutfağının sevilen lezzetlerindendir. Çiçekler çabuk bozulduğundan aynı gün tüketilmelidir.
Değerlendirme: Besleyici ve düşük enerjili bir sebzedir; acı tat zehirlenme işaretidir.
Kimler dikkat etmeli?
- Böbrek hastaları: Bal kabağının potasyum içeriği nedeniyle porsiyon kontrolü.
- Diyabet hastaları: Kabak tatlısı yerine şekersiz hazırlanmış kabak yemekleri tercih edilmelidir.
- Alerji: Nadir de olsa kabak alerjisi ve kabakgillerle çapraz reaksiyon görülebilir.
Sık sorulan sorular
Acı kabak neden tehlikeli?
Yüksek miktarda kukurbitasin içerir ve şiddetli kusma, ishal ve nadiren ölüme yol açabilir.
Acı kabak pişirilince zararsız olur mu?
Hayır. Pişirme kukurbitasini yok etmez; kabak atılmalıdır.
Bebeklere kabak verilebilir mi?
Haşlanıp ezilmiş kabak ek gıdaya geçişte uygun bir sebzedir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Alman Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR, 2015) — Acı tatlı kabakgillerde kukurbitasin zehirlenmesi uyarısı
- Assouly P. (2018), JAMA Dermatology — Kukurbitasin zehirlenmesi sonrası saç dökülmesi vakaları
- T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Zehir Danışma Merkezi — Bitki zehirlenmeleri
- TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi