Kısaca
- Bazı bitki ve besinler, insanlarda zararsız olsa bile kedi ve köpekler için ölümcül olabilir.
- Zambak (Lilium ve Hemerocallis türleri) kedilerde küçük miktarlarda bile akut böbrek yetmezliğine yol açar; vazodaki su ve polen dahil.
- Üzüm, kuru üzüm, çikolata, soğan-sarımsak ve ksilitol köpekler için zehirlidir.
- Uçucu yağlar ve difüzörler, özellikle kediler için tehlikelidir.
Evcil hayvanlar, özellikle yavru kedi ve köpekler, meraklarından dolayı bitkileri çiğneyebilir ve yere düşen yiyecekleri yiyebilir. Hayvanların metabolizması insanlardan farklı olduğu için insanlar için zararsız birçok madde onlar için zehirli olabilir. Bu rehber genel bilgi amaçlıdır; şüpheli durumlarda veteriner hekime başvurulmalıdır.
Kediler için tehlikeli bitkiler
- Zambaklar (Lilium türleri ve gün zambağı — Hemerocallis): Yaprak, çiçek, polen ve hatta vazo suyu kedilerde akut böbrek yetmezliğine yol açabilir. Kürkü yalarken polen yutulması bile yeterli olabilir. Kedi olan evlerde zambak bulundurulmaması önerilir.
- Zakkum, inci çiçeği, yüksük otu: Kalp glikozitleri içerir; kalp ritmi bozuklukları ve ölüm.
- Sago palmiyesi (Cycas): Özellikle tohumları karaciğer yetmezliğine yol açar.
- Difenbahya, potos, filodendron: Ağızda tahriş, salya, kusma.
- Uçucu yağlar: Kedilerin karaciğeri bazı bileşikleri (fenoller, terpenler) metabolize edemez. Çay ağacı, okaliptüs, nane, narenciye, karanfil ve tarçın yağları, kürke sürülmesi, yalanması veya difüzörden yoğun buhar solunmasıyla zehirlenmeye yol açabilir (bkz. uçucu yağlar).
Köpekler için tehlikeli besinler ve bitkiler
- Üzüm ve kuru üzüm: Küçük miktarlarda bile akut böbrek yetmezliğine yol açabilir; hangi köpeğin ne miktarda etkileneceği öngörülemez (bkz. üzüm).
- Çikolata ve kakao: Teobromin ve kafein; kusma, ishal, çarpıntı, titreme, nöbet. Bitter çikolata ve kakao tozu daha tehlikelidir (bkz. kakao).
- Soğan, sarımsak, pırasa (çiğ, pişmiş veya toz): Kırmızı kan hücrelerine zarar vererek kansızlığa yol açar; kediler daha da duyarlıdır.
- Ksilitol: Şekersiz sakız, diş macunu ve bazı fıstık ezmelerinde bulunan bu tatlandırıcı, köpeklerde ani kan şekeri düşmesi ve karaciğer yetmezliğine yol açar.
- Avokado: Kuşlar ve bazı hayvanlar için zehirlidir; köpeklerde çekirdek tıkanmaya yol açabilir (bkz. avokado).
- Makademya cevizi: Güçsüzlük, titreme, ateş.
- Zakkum, sago palmiyesi, mantar: Ölümcül olabilir.
Belirtiler
Kusma, ishal, salya artışı, iştahsızlık, halsizlik, titreme, nöbet, solunum güçlüğü, düzensiz kalp atışı, idrar miktarında değişiklik, sarılık ve davranış değişiklikleri zehirlenme belirtisi olabilir. Bazı zehirlenmelerde (zambak, üzüm, ksilitol) belirtiler saatler veya günler sonra ortaya çıkabilir; erken tedavi hayati önem taşır.
Ne yapmalı?
- Hayvanın ağzındaki kalıntıları temizleyin ve yediği maddeyi veya ambalajını saklayın.
- Veteriner hekim önermedikçe evde kusturmaya çalışmayın; hidrojen peroksit, tuz veya parmakla kusturmak hayvana zarar verebilir.
- Hemen veteriner hekiminizi veya en yakın acil veteriner kliniğini arayın; belirti olmasını beklemeyin.
Önemli: İnsanlar için kullanılan ilaçlar (ağrı kesiciler, özellikle parasetamol ve ibuprofen), bitkisel takviyeler ve uçucu yağlar evcil hayvanlara veteriner hekim önerisi olmadan verilmemelidir. Parasetamol kediler için çok küçük dozlarda bile ölümcüldür. Evcil hayvanlar için “doğal” ürünler de tehlikeli olabilir.
Sık sorulan sorular
Zambak kediler için tehlikeli mi?
Evet. Zambağın tüm kısımları, polen ve vazo suyu dahil, kedilerde akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.
Köpeğim üzüm yedi, ne yapmalıyım?
Belirti olmasını beklemeden hemen veteriner hekime başvurun.
Difüzördeki uçucu yağlar kedilere zarar verir mi?
Bazı uçucu yağlar kediler için zehirlidir; yoğun kullanım ve kürke temas tehlikelidir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- ASPCA Hayvan Zehir Kontrol Merkezi — Kedi ve köpekler için zehirli bitkiler listesi
- ABD FDA Veteriner Tıp Merkezi — Ksilitol ve köpekler uyarısı
- Fitzgerald K.T. (2010), Topics in Companion Animal Medicine — Zambak zehirlenmesi
- Türk Veteriner Hekimleri Birliği — Evcil hayvanlarda zehirlenmeler bilgilendirmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi