E Vitamini: Antioksidan Rolü, Besin Kaynakları ve Takviye Çalışmalarının Hayal Kırıklığı

Kısaca

  • E vitamini, hücre zarlarını oksidatif hasara karşı koruyan yağda çözünen bir antioksidandır.
  • Ayçiçeği çekirdeği, badem, fındık, bitkisel yağlar ve yeşil yapraklı sebzeler iyi kaynaklardır.
  • Büyük randomize çalışmalarda E vitamini takviyeleri kalp hastalığı ve kanseri önlememiş; SELECT çalışmasında prostat kanseri riskinde artış görülmüştür.
  • Yüksek dozlar kanama riskini artırabilir; kan sulandırıcı kullananlar dikkatli olmalıdır.
Diğer adı Tokoferoller ve tokotrienoller (en aktif form: α-tokoferol)
Türü Yağda çözünen vitamin, antioksidan
Başlıca kaynaklar Ayçiçeği çekirdeği ve yağı, badem, fındık, buğday rüşeymi yağı, zeytinyağı, ıspanak, avokado
Yeterli alım (EFSA) Kadın 11 mg, erkek 13 mg α-tokoferol/gün
Üst sınır (EFSA) 300 mg/gün

E vitamini, 1920’lerde fare deneylerinde doğurganlık için gerekli bir madde olarak keşfedilmiş; adı da Yunanca “doğum” anlamına gelen tokoferol kelimesinden türetilmiştir. 1990’larda gözlemsel çalışmalar, E vitamini alımı yüksek kişilerde kalp hastalığının daha az görüldüğünü düşündürünce büyük bir takviye akımı başladı. Ancak ardından gelen büyük randomize çalışmalar, takviyelerin bu beklentileri karşılamadığını gösterdi.

Görevleri

E vitamini, hücre zarlarındaki çoklu doymamış yağ asitlerini serbest radikallerin neden olduğu oksidasyona karşı korur. Ayrıca bağışıklık sistemi, damar sağlığı ve hücre sinyalleşmesinde rol oynar.

Besin kaynakları

En zengin kaynaklar ayçiçeği çekirdeği, badem, fındık ve bitkisel yağlardır (özellikle ayçiçek ve buğday rüşeymi yağı). Bir avuç badem veya fındık, günlük ihtiyacın önemli bir kısmını karşılar. Dengeli beslenen sağlıklı kişilerde eksiklik nadirdir.

Eksiklik

E vitamini eksikliği genellikle yağ emilim bozukluklarında (kistik fibroz, kolestatik karaciğer hastalığı, bazı genetik bozukluklar) ve prematüre bebeklerde görülür. Belirtiler arasında sinir hasarı, denge kaybı, kas güçsüzlüğü, retina sorunları ve bağışıklıkta zayıflama sayılabilir.

Büyük çalışmalar ne gösterdi?

  • Kalp hastalığı: HOPE, Women’s Health Study ve Physicians’ Health Study II gibi büyük çalışmalarda E vitamini takviyesi kalp krizi ve inmeyi önlememiştir. HOPE-TOO çalışmasında kalp yetmezliği riskinde artış dikkat çekmiştir.
  • Kanser: Takviyelerin kanseri önlediği gösterilmemiştir. 35.000’den fazla erkeğin katıldığı SELECT çalışmasında, E vitamini takviyesi alanlarda prostat kanseri riskinin istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı bulunmuştur.
  • Ölüm riski: Bazı meta-analizler, yüksek doz E vitamini takviyesinin tüm nedenlere bağlı ölüm riskini hafifçe artırabileceğini öne sürmüştür.
  • Göz: AREDS çalışmasında E vitamini, belirli bir antioksidan kombinasyonun parçası olarak ileri yaşa bağlı makula dejenerasyonu riski yüksek kişilerde ilerlemeyi yavaşlatmıştır; bu kullanım göz hekimi önerisiyle düşünülmelidir.

Kanama riski: Yüksek doz E vitamini takviyeleri, özellikle varfarin, aspirin, klopidogrel gibi kan sulandırıcılar veya ginkgo, sarımsak, balık yağı gibi takviyelerle birlikte kullanıldığında kanama riskini artırabilir. Ameliyat öncesinde E vitamini takviyeleri hekime bildirilmeli ve bırakılmalıdır.

Cilt için E vitamini

E vitamini kozmetiklerde antioksidan ve nemlendirici olarak kullanılır. Yara izleri üzerine yapılan çalışmalarda E vitamini yağının izlerin görünümünü iyileştirmediği, bazı kişilerde kontakt dermatite yol açtığı bildirilmiştir.

Sonuç

E vitaminini takviyeler yerine kuruyemiş, tohum ve bitkisel yağlar gibi besinlerden almak hem güvenli hem de daha mantıklıdır.

Sık sorulan sorular

E vitamini takviyesi kalbi korur mu?

Büyük randomize çalışmalarda E vitamini takviyelerinin kalp krizi ve inmeyi önlemediği gösterilmiştir.

E vitamini en çok hangi besinlerde var?

Ayçiçeği çekirdeği, badem, fındık ve bitkisel yağlar en zengin kaynaklardır.

E vitamini yağı yara izine iyi gelir mi?

Çalışmalarda yara izlerinin görünümünü iyileştirmediği ve bazı kişilerde kontakt dermatite yol açtığı bildirilmiştir.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Klein E.A. ve ark. (2011), SELECT çalışması, JAMA
  • Lonn E. ve ark. (2005), HOPE-TOO çalışması, JAMA
  • EFSA (2015) — E vitamini için diyet referans değerleri
  • ABD NIH Diyet Takviyeleri Ofisi — E vitamini bilgi notu

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık