Kısaca
- Cordyceps, böcek larvaları üzerinde gelişen parazit bir mantardır; takviyelerde genellikle laboratuvarda üretilen türler kullanılır.
- Spor performansı ve enerji üzerine yapılan çalışmalar küçük ve tutarsızdır; belirgin fayda gösterilmemiştir.
- Yabani Cordyceps sinensis çok pahalı olduğu için piyasada sahte ve karışık ürünler yaygındır; kurşun bulaşması vakaları bildirilmiştir.
- Bağışıklık baskılayıcı ve kan sulandırıcı ilaç kullananlar ile otoimmün hastalığı olanlar kullanmamalıdır.
| Bilimsel ad | Ophiocordyceps sinensis (eski adı Cordyceps sinensis), Cordyceps militaris |
|---|---|
| Kategori | Parazit mantar |
| Kullanılan kısım | Meyve gövdesi ve larva (yabani); miselyum (kültür) |
| Önemli bileşenler | Kordisepin, adenozin, polisakkaritler |
| Düzenleyici durum | Takviye; ilaç onayı yoktur |
Cordyceps sinensis, Himalayalar ve Tibet platosunda yüksek rakımlarda, toprak altındaki güve larvalarını enfekte ederek gelişen bir mantardır. Geleneksel Tibet ve Çin tıbbında yorgunluk, böbrek ve akciğer sorunları ile cinsel işlev için kullanılmıştır. 1993’te Çinli atletlerin dünya rekorlarının cordycepsle ilişkilendirilmesiyle uluslararası ilgi görmüştür; ancak bu rekorlar daha sonra doping şüpheleriyle gölgelenmiştir.
Yabani ve kültür cordyceps
Yabani Cordyceps sinensis nadirdir ve kilogram fiyatı altınla yarışır. Bu nedenle takviyelerin büyük çoğunluğu laboratuvarda üretilen Cordyceps militaris veya Cs-4 adı verilen fermente miselyum ürünlerinden oluşur. Bu ürünlerin bileşimi yabani mantardan farklıdır.
Kanıtlar
- Spor performansı: Sağlıklı yetişkinlerde yapılan küçük randomize çalışmalarda maksimal oksijen tüketimi (VO₂max) ve dayanıklılık performansı üzerinde tutarlı bir fayda gösterilmemiştir. Bazı çalışmalarda yaşlılarda küçük iyileşmeler bildirilmiştir.
- Kronik böbrek hastalığı: Çin’de yapılan çalışmaları inceleyen 2014 Cochrane derlemesi, bazı böbrek göstergelerinde iyileşme bildirmiş; ancak çalışmaların düşük kaliteli olduğunu ve kesin sonuç çıkarılamayacağını belirtmiştir.
- Enerji, cinsel işlev, bağışıklık: Kanıtlar büyük ölçüde hayvan ve laboratuvar çalışmalarına dayanmaktadır.
Kanıt düzeyi: Zayıf.
Güvenlik
- Genellikle iyi tolere edilir; mide bulantısı, ishal, ağız kuruluğu bildirilmiştir.
- Kurşun: Çin’de cordyceps ürünleriyle ilişkili kurşun zehirlenmesi vakaları bildirilmiş; ağırlığı artırmak için yabani mantarlara kurşun tel yerleştirildiği tespit edilmiştir. Çin Gıda ve İlaç İdaresi, 2016’da yabani cordyceps ürünlerinde yüksek arsenik düzeyi konusunda uyarı yayımlamıştır.
- Sahtecilik: Piyasadaki bazı ürünler etikette belirtilen türü içermemektedir.
Kimler kullanmamalı?
Bağışıklık baskılayıcı ilaç kullananlar ve organ nakli hastaları (bağışıklığı uyardığı düşünülmektedir; bkz. organ nakli ve bitkiler), lupus, romatoid artrit, MS gibi otoimmün hastalığı olanlar, kanama bozukluğu olanlar ve kan sulandırıcı kullananlar, ameliyat olacaklar (en az 2 hafta önce bırakılmalı), gebeler ve emzirenler.
Etkileşimler
Kan sulandırıcılar ve antiplatelet ilaçlar (kanama riski; bkz. kan sulandırıcılar), diyabet ilaçları (kan şekerini düşürebilir), bağışıklık baskılayıcılar.
Sporcular için: Cordyceps WADA yasaklı listesinde değildir; ancak spor takviyelerinde beyan edilmemiş yasaklı maddeler bulunabilir. Böbrek hastalığı olanlar bitkisel ürünleri nefroloğa danışmadan kullanmamalıdır (bkz. böbrek hastalarında bitkiler).
Sık sorulan sorular
Cordyceps enerji verir mi?
Sağlıklı kişilerde enerji veya spor performansını belirgin şekilde artırdığı gösterilmemiştir.
Cordyceps böbreğe iyi gelir mi?
Düşük kaliteli çalışmalar vardır; böbrek hastaları nefroloğa danışmadan kullanmamalıdır.
Cordyceps ürünleri güvenilir mi?
Sahtecilik ve ağır metal bulaşması bildirilmiştir; ürün kalitesi değişkendir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Zhang H.W. ve ark. (2014), Cochrane — Kronik böbrek hastalığında Cordyceps sinensis
- Hirsch K.R. ve ark. (2017), Journal of Dietary Supplements — Cordyceps militaris ve yüksek yoğunluklu egzersiz
- Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi — About Herbs: Cordyceps
- Wu T.N. ve ark. (1996), Journal of Toxicology: Clinical Toxicology — Cordyceps ürünlerinde kurşun zehirlenmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi