Kısaca
- Bezelye, sebze olarak tüketilen bir baklagildir; protein, lif, C ve K vitamini, folat ve manganez açısından zengindir.
- Lif ve protein içeriği nedeniyle tokluk sağlar ve kan şekerini yavaş yükseltir.
- Bezelye proteini, bitkisel protein tozları ve süt alternatiflerinde yaygın olarak kullanılmaktadır; alerji açısından dikkat gerektirir.
- Dondurulmuş bezelye, besin değerini büyük ölçüde korur.
| Bilimsel ad | Pisum sativum |
|---|---|
| Familya | Fabaceae (baklagiller) |
| Besin içeriği (100 g pişmiş yeşil bezelye, yaklaşık) | ~84 kcal, ~5,4 g protein, ~5,5 g lif, C vitamini, K vitamini, folat, manganez, tiamin |
| Glisemik indeks | Düşük (~45–50) |
Bezelye, Türk mutfağında zeytinyağlı bezelye, etli bezelye, pilav ve salatalarda kullanılan sevilen bir sebzedir. Botanik olarak bir baklagil olmasına rağmen taze olarak tüketildiği için genellikle sebze grubunda değerlendirilir. Kurutulmuş bezelye ise kuru baklagillere benzer.
Besin değeri
Bezelye, birçok sebzeye göre daha fazla protein içerir ve iyi bir lif kaynağıdır. Ayrıca C vitamini, K vitamini, folat, tiamin (B1), manganez ve demir içerir. Lutein ve zeaksantin gibi karotenoidler de bulunur (bkz. lutein). Baklagil tüketimi, gözlemsel çalışmalarda kalp-damar hastalığı ve tip 2 diyabet riskinde azalmayla ilişkilendirilmiştir (bkz. mercimek, nohut).
Kan şekeri
Bezelyenin lif ve protein içeriği, nişastanın sindirimini yavaşlatır; bu nedenle glisemik indeksi düşüktür. Diyabet hastaları için porsiyon kontrolüyle uygun bir seçenektir (bkz. glisemik indeks).
Bezelye proteini
Sarı bezelyeden elde edilen bezelye proteini izolatları, vegan protein tozlarında, bitkisel “süt” ve et alternatiflerinde yaygın olarak kullanılmaktadır. Protein kalitesi iyi olmakla birlikte metiyonin amino asidi açısından görece düşüktür; tahıllarla birlikte tüketildiğinde tamamlanır. Bezelye proteini takviyelerinin, whey proteinine benzer şekilde direnç antrenmanıyla kas kazanımını destekleyebileceğini gösteren küçük çalışmalar vardır (bkz. whey protein). Bazı bitkisel protein tozlarında ağır metal bulaşması tespit edilmiştir; güvenilir ürünler tercih edilmelidir.
Değerlendirme: Besleyici bir baklagildir; dengeli beslenmenin parçası olarak önerilir.
Kimler dikkat etmeli?
- Gaz ve şişkinlik: Baklagillerdeki oligosakkaritler gaza yol açabilir; taze bezelyede bu etki kuru baklagillere göre daha azdır. İrritabl bağırsak sendromu olanlar porsiyona dikkat edebilir (bkz. IBS).
- Bezelye alerjisi: Bezelye proteinine karşı alerji nadir olmakla birlikte, bezelye proteininin işlenmiş gıdalarda yaygınlaşmasıyla bildirimler artmıştır. Yer fıstığı ve diğer baklagil alerjisi olanlarda çapraz reaksiyon görülebilir.
- Gut: Bezelye orta düzeyde pürin içerir; ancak bitkisel pürinlerin gut riskini et ve deniz ürünleri kadar artırmadığı düşünülmektedir (bkz. gut).
- Varfarin: K vitamini içeriği nedeniyle düzenli ve tutarlı tüketim önemlidir.
- Küçük çocuklar: Bütün bezelye taneleri boğulma riski oluşturabilir; ezilerek verilmelidir.
Favizm uyarısı: G6PD eksikliği olan kişilerde bakla (Vicia faba) tüketimi ciddi hemolize yol açabilir; bezelye bakla değildir ve bu riski taşımaz. Ancak G6PD eksikliği olan kişiler hangi baklagillerin güvenli olduğunu hekimlerine danışmalıdır.
Sık sorulan sorular
Bezelye sebze mi baklagil mi?
Botanik olarak baklagildir; taze tüketildiğinde sebze grubunda değerlendirilir.
Bezelye proteini iyi bir protein kaynağı mı?
Evet; ancak metiyonin açısından görece düşüktür ve tahıllarla birlikte tamamlanır.
Dondurulmuş bezelye besleyici mi?
Dondurma, besin değerini büyük ölçüde korur.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Babault N. ve ark. (2015), Journal of the International Society of Sports Nutrition — Bezelye proteini ve direnç antrenmanı: RCT
- Viguiliouk E. ve ark. (2019), Nutrients — Baklagil tüketimi ve kardiyometabolik hastalıklar: Sistematik derleme
- T.C. Sağlık Bakanlığı — Türkiye Beslenme Rehberi (TÜBER 2022)
- TürKomp — Ulusal Gıda Kompozisyon Veri Tabanı
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi