Amla (Hint Bektaşi Üzümü): C Vitamini, Kolesterol ve Kan Şekeri Üzerine Kanıtlar

Kısaca

  • Amla, C vitamini ve tanenler açısından zengin, ekşi-buruk tatlı bir meyvedir; Ayurveda’nın temel bitkilerindendir.
  • Kolesterol ve kan şekeri üzerine yapılan küçük çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmiştir; kanıtlar sınırlıdır.
  • Saç dökülmesini önlediği veya beyazlamayı geri çevirdiği iddiaları kanıtlanmamıştır.
  • Trombosit işlevini etkileyebileceğinden kan sulandırıcı kullananlar ve ameliyat olacaklar dikkatli olmalıdır.
Bilimsel ad Phyllanthus emblica (eski adı Emblica officinalis)
Familya Phyllanthaceae
Kullanılan kısım Meyve
Önemli bileşenler C vitamini, hidrolize olabilen tanenler (emblikanin), gallik asit, ellajik asit
Not Türkiye’de yetişen bektaşi üzümü (Ribes) ile ilgisi yoktur

Amla, Hindistan ve Güneydoğu Asya’da yetişen bir ağacın, cevize yakın büyüklükteki yeşilimsi sarı meyvesidir. Çok ekşi ve buruk bir tada sahiptir; Hindistan’da turşu, reçel ve şekerleme olarak tüketilir. Ayurveda’da “rasayana” (gençleştirici) olarak kabul edilir ve triphala karışımının bileşenlerinden biridir (bkz. triphala).

Besin değeri

Taze amla yüksek miktarda C vitamini içerir; içerdiği tanenler sayesinde C vitamininin kurutma ve işleme sırasında görece korunduğu düşünülmektedir. Ancak işleme yöntemine göre içerik büyük farklılık gösterir (bkz. C vitamini).

Kanıtlar

  • Kolesterol: Küçük randomize çalışmalarda amla ekstresinin LDL kolesterol ve trigliseridleri düşürebileceği bildirilmiştir; 2019’da yapılan bir meta-analiz olumlu sinyaller bulmuş ancak çalışmaların küçük ve heterojen olduğunu belirtmiştir.
  • Kan şekeri: Küçük çalışmalarda açlık kan şekerinde düşüşler bildirilmiştir.
  • Reflü: Küçük bir çalışmada reflü belirtilerinde iyileşme bildirilmiştir.
  • Saç: Amla yağı ve tozu saç bakım ürünlerinde yaygındır; saç dökülmesini önlediği veya beyaz saçları geri çevirdiği gösterilmemiştir.

Kanıt düzeyi: Sınırlı.

Güvenlik

Gıda olarak tüketildiğinde genellikle güvenlidir. Takviye formlarında mide şikâyetleri ve ishal bildirilmiştir. Laboratuvar ve küçük insan çalışmalarında trombosit kümelenmesini azaltabileceği gösterilmiştir. Ayurveda ürünlerinde ağır metal bulaşması riski unutulmamalıdır.

Kimler dikkat etmeli?

Kan sulandırıcı veya antiplatelet ilaç kullananlar, kanama bozukluğu olanlar ve ameliyat olacaklar (en az 2 hafta önce bırakılmalı), diyabet ilacı kullananlar, gebeler ve emzirenler (takviye formları için yeterli veri yok), böbrek taşı öyküsü olanlar (yüksek C vitamini ve oksalat).

Etkileşimler

Varfarin, aspirin ve klopidogrel (kanama riski; bkz. kan sulandırıcılar), diyabet ilaçları (hipoglisemi riski), kolesterol ilaçları (ek etki).

Önemli: Amla, yüksek kolesterol veya diyabet tedavisinin yerine geçmez. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın; beslenme değişikliklerini hekiminizle planlayın (bkz. kolesterol, tip 2 diyabet).

Sık sorulan sorular

Amla kolesterolü düşürür mü?

Küçük çalışmalarda olumlu sonuçlar bildirilmiştir; ilaç tedavisinin yerine geçmez.

Amla saç dökülmesini önler mi?

Bu iddia bilimsel olarak kanıtlanmamıştır.

Amla bektaşi üzümüyle aynı mı?

Hayır. Türkiye’de yetişen bektaşi üzümüyle (Ribes) ilgisi yoktur.

Kaynaklar ve ileri okuma

  • Variya B.C. ve ark. (2016), Phytotherapy Research — Emblica officinalis: Farmakolojik derleme
  • Upadya H. ve ark. (2019), BMC Complementary and Alternative Medicine — Amla ekstresinin lipid profiline etkisi: RCT
  • Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi — About Herbs: Amla
  • Saper R.B. ve ark. (2008), JAMA — Ayurveda ürünlerinde ağır metaller

Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi

Yukarı Çık