Kısaca
- Alüminyum folyo ve kaplarda pişirme sırasında yiyeceklere bir miktar alüminyum geçebilir; asitli ve tuzlu yiyeceklerle ve yüksek sıcaklıkta bu geçiş artar.
- EFSA, alüminyum için haftalık tolere edilebilir alım değeri belirlemiştir; bazı kişilerde bu değer aşılabilmektedir.
- Alüminyumun Alzheimer hastalığına neden olduğu bilimsel olarak gösterilmemiştir.
- Böbrek hastaları alüminyumu vücuttan atmakta zorlandıklarından alüminyum maruziyetine daha duyarlıdır.
| EFSA haftalık tolere edilebilir alım (TWI, 2008) | Haftada 1 mg/kg vücut ağırlığı |
|---|---|
| Başlıca kaynaklar | Gıdalarda doğal olarak (çay, baharat, tahıl), katkı maddeleri, mutfak gereçleri, bazı antasitler |
| Mevzuat | AB ve Türkiye’de gıda temas malzemeleri mevzuatı; Avrupa Konseyi metal ve alaşımlar kılavuzu |
Alüminyum, yer kabuğunda en bol bulunan metaldir ve çevrede, suda ve birçok gıdada doğal olarak bulunur. Alüminyum folyo, tepsiler ve tencereler ise mutfakta yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu malzemelerden yiyeceklere alüminyum geçişi ve sağlık etkileri hakkında sorular sıkça sorulmaktadır.
Alüminyum geçişi
Çalışmalar, alüminyum folyo veya kaplarda pişirilen yiyeceklere bir miktar alüminyum geçtiğini göstermektedir. Geçişi artıran faktörler:
- Asitli yiyecekler: Domates, limon, sirke, turşu ve meyve suları,
- Tuzlu yiyecekler,
- Yüksek sıcaklık ve uzun pişirme süresi,
- Baharatlar.
Alman Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR), asitli ve tuzlu yiyeceklerin alüminyum folyo veya kaplamasız alüminyum kaplarda pişirilmemesini ve saklanmamasını önermektedir.
Ne kadar alüminyum alıyoruz?
EFSA, 2008’de alüminyum için haftalık tolere edilebilir alım değerini (TWI) haftada kg başına 1 mg olarak belirlemiştir. Yapılan değerlendirmeler, Avrupa’da bazı kişilerin, özellikle çocukların, toplam alüminyum maruziyetinin bu değeri aşabileceğini göstermiştir. Maruziyetin çoğu gıdalardaki doğal alüminyumdan (çay, baharatlar, tahıllar, kakao) ve katkı maddelerinden gelir; mutfak gereçleri ek bir kaynaktır. Bazı antasit ilaçlar da yüksek miktarda alüminyum içerir.
Alüminyum ve Alzheimer
1960’lı ve 1970’li yıllarda bazı hayvan çalışmaları ve Alzheimer hastalarının beyninde alüminyum saptanması, alüminyumun Alzheimer hastalığına neden olabileceği şüphesini doğurmuştur. Ancak sonraki kapsamlı araştırmalar bu ilişkiyi doğrulamamıştır. Alzheimer’s Society (İngiltere) ve Alzheimer’s Association (ABD), alüminyum folyo, tencere, antiperspirant veya içeceklerden gelen alüminyumun Alzheimer hastalığına neden olduğuna dair güvenilir kanıt bulunmadığını belirtmektedir.
Değerlendirme: Alüminyum geçişi ölçülebilir düzeydedir; Alzheimer ilişkisi desteklenmemektedir. Maruziyetin makul ölçüde azaltılması önerilir.
Kimler dikkat etmeli?
- Böbrek hastaları: Böbrekler alüminyumu vücuttan atar; böbrek yetmezliğinde alüminyum birikebilir ve kemik ve beyin hasarına yol açabilir. Bu hastalar alüminyum içeren antasit ve fosfat bağlayıcıları yalnızca hekim önerisiyle kullanmalıdır (bkz. böbrek hastaları).
- Bebekler ve küçük çocuklar: Vücut ağırlıklarına göre maruziyet daha yüksek olabilir.
Pratik öneriler
- Asitli ve tuzlu yiyecekleri (domatesli yemekler, limonlu marinatlar, salamura balık) alüminyum folyo veya kaplamasız alüminyum kaplarda pişirmeyin ve saklamayın,
- Folyoda pişirme yapılacaksa yiyecek ile folyo arasına pişirme kâğıdı koyabilirsiniz,
- Yemekleri saklamak için cam veya paslanmaz çelik kaplar tercih edin,
- Eloksallı veya kaplamalı alüminyum kaplar daha az alüminyum geçişine yol açar (bkz. tencere seçimi).
Not: Unutkanlık, kelime bulmada güçlük veya yön kaybı gibi belirtiler için alüminyum yerine olası tıbbi nedenler araştırılmalıdır; bir nöroloji uzmanına başvurun (bkz. beyin sağlığı).
Sık sorulan sorular
Alüminyum folyoda pişirmek zararlı mı?
Bir miktar alüminyum geçişi olur; asitli ve tuzlu yiyecekleri folyoda pişirmekten kaçınmak önerilir.
Alüminyum Alzheimer yapar mı?
Alüminyumun Alzheimer hastalığına neden olduğuna dair güvenilir kanıt yoktur.
Böbrek hastaları alüminyuma dikkat etmeli mi?
Evet. Böbrek yetmezliğinde alüminyum birikebilir.
Kaynaklar ve ileri okuma
- EFSA AFC Panel (2008) — Gıdalarda alüminyumun güvenliği bilimsel görüşü
- Alman Federal Risk Değerlendirme Enstitüsü (BfR) — Alüminyum kaplar ve folyodan gıdalara geçiş bilgilendirmesi
- Alzheimer’s Society (İngiltere) — Alüminyum ve demans riski bilgilendirmesi
- Avrupa Konseyi (2013) — Gıda temas malzemelerinde metal ve alaşımlar teknik kılavuzu
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi