Kısaca
- AHA’lar (glikolik, laktik asit) cildin üst tabakasındaki ölü hücreleri gevşeterek yüzeyi pürüzsüzleştirir; BHA (salisilik asit) yağda çözünür ve gözenek içine nüfuz edebilir.
- Salisilik asit akneli ve yağlı ciltlerde, AHA’lar kuruluk, pürüzlülük ve güneş lekelerinde tercih edilir.
- AHA’lar güneş hassasiyetini artırır; kullanım süresince ve sonrasında güneş koruyucu şarttır.
- Yüksek konsantrasyonlu “ev tipi peeling” ürünleri kimyasal yanık ve leke riskine yol açabilir.
| AHA örnekleri | Glikolik asit (şeker kamışı), laktik asit (süt), mandelik asit (acı badem), sitrik ve malik asit |
|---|---|
| BHA | Salisilik asit (söğüt kabuğu kökenli salisilatlarla ilişkili) |
| PHA | Glukonolakton, laktobiyonik asit (daha nazik) |
| Not | Etkinlik konsantrasyon kadar ürünün pH değerine de bağlıdır |
Hidroksi asitler, cildin en üst tabakasındaki ölü hücreler arasındaki bağları gevşeterek dökülmelerini hızlandıran kimyasal eksfolyanlardır. Tonik, serum, krem ve peeling ürünlerinde yaygın olarak kullanılırlar. Doğru kullanıldıklarında faydalı olabilirler; ancak yanlış kullanım cilt bariyerine zarar verebilir.
AHA (alfa hidroksi asitler)
- Glikolik asit: En küçük molekül yapısına sahip AHA’dır; daha derine nüfuz eder, daha etkili ancak daha tahriş edicidir.
- Laktik asit: Daha nazik bir AHA’dır; aynı zamanda nem çekici özelliktedir. Kuru cilt ve topuk çatlaklarında üre ile birlikte kullanılır (bkz. kuru cilt).
- Mandelik asit: Büyük molekül yapısı nedeniyle daha yavaş nüfuz eder; hassas ve koyu tenli ciltlerde daha az tahriş edebilir.
Çalışmalarda AHA’ların cilt pürüzlülüğü, ince kırışıklıklar ve güneş lekelerinde hafif-orta düzeyde iyileşme sağladığı bildirilmiştir.
BHA (salisilik asit)
Salisilik asit yağda çözündüğü için yağ bezlerinin bulunduğu gözeneklere nüfuz edebilir ve tıkanıklıkları açabilir. Hafif iltihap giderici etkisi de vardır. Bu nedenle siyah nokta, beyaz nokta ve hafif aknede kullanılır (bkz. akne). Amerikan Dermatoloji Akademisi kılavuzu, salisilik asidin akne tedavisinde kullanılabileceğini, ancak kanıtların retinoid ve benzoil peroksite göre daha sınırlı olduğunu belirtmektedir.
Kanıt düzeyi: Sınırlı-orta.
Ev tipi ve profesyonel peeling
Ev kullanımı için tasarlanmış ürünler düşük konsantrasyon ve görece yüksek pH’a sahiptir. Dermatolog tarafından uygulanan kimyasal peelingler ise yüksek konsantrasyonlu asitler içerir ve kontrollü koşullarda yapılır. İnternetten satılan yüksek konsantrasyonlu (%30 ve üzeri) “profesyonel” asit ürünlerinin evde uygulanması kimyasal yanık, kabuklanma, kalıcı leke (özellikle koyu tenlerde) ve iz riskine yol açabilir.
Güvenli kullanım
- Düşük konsantrasyonla ve haftada 2–3 kez başlayın,
- Aynı gün retinoid, benzoil peroksit, C vitamini serumu ve mekanik peeling ile birlikte kullanmaktan kaçının; “aşırı eksfoliasyon” cilt bariyerini bozar (bkz. retinol),
- Göz çevresi ve dudaklardan uzak tutun; tahriş olmuş, yaralı veya güneş yanığı olan cilde uygulamayın,
- Nemlendirici kullanın (bkz. nemlendirici seçimi).
Güneş hassasiyeti
ABD FDA’nın araştırmaları, AHA kullanımının cildin UV ışınlarına duyarlılığını artırabildiğini ve bu etkinin kullanım bırakıldıktan sonra bir hafta kadar sürebildiğini göstermiştir. Bu nedenle AHA içeren ürünlerde güneş uyarısı bulunması önerilir. Kullanım süresince her gün geniş spektrumlu güneş koruyucu kullanılmalıdır (bkz. güneşten korunma).
Kimler dikkat etmeli? Rozasea, egzama veya çok hassas cildi olanlar (bkz. rozasea); aspirin/salisilat alerjisi olanlar salisilik asitli ürünlerden kaçınmalıdır. Gebelikte düşük konsantrasyonlu AHA’lar genellikle uygun kabul edilir; yüksek konsantrasyonlu salisilik asit peelingleri önerilmez, hekime danışın. Yanma, kabarcık, kabuklanma veya şiddetli kızarıklık olursa ürünü hemen soğuk suyla yıkayıp çıkarın ve dermatoloğa başvurun.
Sık sorulan sorular
AHA ile BHA arasındaki fark nedir?
AHA’lar suda çözünür ve cilt yüzeyinde etkilidir; BHA (salisilik asit) yağda çözünür ve gözenek içine nüfuz edebilir.
AHA kullanırken güneş kremi gerekir mi?
Evet. AHA’lar güneş hassasiyetini artırır; her gün güneş koruyucu kullanılmalıdır.
Evde yüksek konsantrasyonlu peeling yapılır mı?
Önerilmez. Kimyasal yanık ve kalıcı leke riski vardır; profesyonel peelingler dermatolog tarafından yapılmalıdır.
Kaynaklar ve ileri okuma
- Kornhauser A. ve ark. (2010), Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology — Cilt bakımında hidroksi asitlerin uygulamaları
- ABD FDA — Alfa hidroksi asitler kozmetik bilgilendirmesi ve güneş hassasiyeti çalışması
- Reynolds R.V. ve ark. (2024), Journal of the American Academy of Dermatology — Akne vulgaris tedavi kılavuzu
- Amerikan Dermatoloji Akademisi — Kimyasal peeling hasta bilgilendirmesi
Önemli not: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır; tanı, tedavi ya da kişisel sağlık önerisi değildir ve bir hekim veya eczacı görüşünün yerini tutmaz. Herhangi bir bitkisel ürün ya da takviyeyi kullanmadan önce — özellikle düzenli ilaç kullanıyor, hamile ya da emziriyor, kronik bir hastalığınız varsa veya çocuklar söz konusuysa — hekiminize veya eczacınıza danışın. Zehirlenme şüphesinde 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi’ni, acil durumlarda 112’yi arayın. Tıbbi sorumluluk reddi